ป้อมวิไชยประสิทธิ์ตั้งอยู่ในทำเลยุทธศาสตร์ที่เรียกว่า "ประตูสู่เมืองหลวง" ควบคุมเส้นทางการเดินเรือหลักของแม่น้ำเจ้าพระยา ในสมัยอยุธยา ป้อมแห่งนี้ใช้สกัดกั้นพ่อค้าและเรือรบต่างชาติ ป้องกันการเข้าถึงเมืองหลวงได้โดยง่าย คุณสมบัติที่สำคัญคือการมีป้อมแฝดที่อยู่ตรงข้ามกัน ซึ่งสามารถขึงโซ่เหล็กขนาดใหญ่ข้ามแม่น้ำเพื่อหยุดเรือรบของข้าศึกได้ ตำแหน่งที่ตั้งอยู่ที่ปากคลองบางกอกใหญ่ทำให้สามารถเฝ้าติดตามความเคลื่อนไหวทางทะเลทั้งหมดได้อย่างครอบคลุมและมีประสิทธิภาพสูง