เจดีย์ยุทธหัตถี (Chedi Yutthahatti) หรือที่ชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า “เจดีย์ชนช้าง” และมีอีกนามหนึ่งว่า เจดีย์เฉลิมพระเกียรติพระเจ้ารามคำแหงมหาราช เป็นโบราณสถานสำคัญที่ตั้งอยู่บนดอยช้าง ตำบลเกาะตะเภา อำเภอบ้านตาก โดยดอยช้างเป็นเนินดินขนาดไม่สูงมาก อยู่ทางทิศเหนือของดอยพระบรมธาตุบ้านตากเล็กน้อย และตั้งอยู่เยื้องจากวัดพระบรมธาตุบ้านตากประมาณ 200 เมตร

เจดีย์แห่งนี้มีอายุเก่าแก่กว่า 700 ปี สร้างขึ้นในสมัยกรุงสุโขทัย และมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ปรากฏในศิลาจารึกหลักที่ 1 ซึ่งกล่าวถึงเหตุการณ์สำคัญเมื่อพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ขณะมีพระชนมายุเพียง 19 พรรษา ได้ขับช้างศึกเข้าชนช้างกับขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด เพื่อช่วยกอบกู้สถานการณ์ศึกให้แก่พระราชบิดา คือ พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ จนสามารถเอาชนะข้าศึกได้อย่างเด็ดขาด และทำให้ฝ่ายศัตรูต้องถอยทัพไป

จากเหตุการณ์สำคัญดังกล่าว นักประวัติศาสตร์จึงสันนิษฐานว่า เจดีย์ยุทธหัตถีแห่งนี้น่าจะสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์เฉลิมพระเกียรติแด่ชัยชนะจากการทำยุทธหัตถีครั้งนั้น แม้จะไม่อาจยืนยันได้แน่ชัดว่า พระเจ้ารามคำแหงทรงสร้างขึ้นด้วยพระองค์เอง หรือสร้างขึ้นในรัชกาลหลัง แต่ล้วนสะท้อนถึงความสำคัญของเหตุการณ์ชนช้างในหน้าประวัติศาสตร์ไทย

สถาปัตยกรรม:

องค์เจดีย์เป็นศิลปะสุโขทัยแท้ ก่ออิฐถือปูน ฐานกว้างประมาณ 12 เมตร เป็นเรือนธาตุทรงสี่เหลี่ยมย่อมุม ซ้อนลดหลั่นขึ้นไปจนมีความสูงประมาณ 16 เมตร เหนือเรือนธาตุเป็นลำสี่เหลี่ยมย่อมุมต่อเนื่องจนถึงยอดทรงพุ่มข้าวบิณฑ์หรือดอกบัวตูม และมียอดฉัตรประดับอยู่ด้านบน ฐานพุ่มประดับลวดลายปูนปั้นรูปหน้าสิงห์ โดยเฉพาะด้านทิศเหนือที่ยังคงความสมบูรณ์มากกว่าด้านอื่น แม้องค์เจดีย์จะผ่านการบูรณะหลายยุคสมัย แต่ยังคงรักษารูปทรงดั้งเดิมไว้ได้อย่างชัดเจน

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงกล่าวถึงเจดีย์ยุทธหัตถีไว้ในหนังสือ อธิบายระยะทางล่องลำน้ำปิง ว่าเป็นพระเจดีย์แบบสุโขทัยแท้ มีลักษณะคล้ายพระเจดีย์ในเมืองสุโขทัยและศรีสัชนาลัย และเป็นฝีมือช่างในสมัยสุโขทัยแท้

สิ่งที่น่าชม:

บริเวณรอบองค์เจดีย์มีศาลาประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช สำหรับการสักการะ และยังเป็นจุดชมวิวบนดอยช้างที่สามารถมองเห็นลำน้ำปิงและทัศนียภาพของอำเภอบ้านตากได้อย่างกว้างไกล สงบ และเปี่ยมด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์

---

วิธีการเดินทาง

รถยนต์ส่วนตัว:

• ใช้ทางหลวงหมายเลข 1107 มุ่งหน้าสู่อำเภอบ้านตาก เส้นทางเดียวกับวัดพระบรมธาตุบ้านตาก เมื่อผ่านวัดไปประมาณ 1–2 กิโลเมตร จะพบทางแยกขึ้นสู่ดอยช้าง ตามทางหลวงชนบทหมายเลข 4128 ถนนลาดยางตลอดสาย รถทุกชนิดสามารถเข้าถึงได้สะดวก

---

คำแนะนำ

• เส้นทางท่องเที่ยว: แนะนำให้สักการะวัดพระบรมธาตุบ้านตากก่อน แล้วเดินทางต่อมายังเจดีย์ยุทธหัตถี สามารถจัดทริป “ไหว้พระตามรอยประวัติศาสตร์” ได้ภายใน 2–3 ชั่วโมง

• ช่วงเวลาที่เหมาะสม: ช่วงเช้าตรู่หรือช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตก อากาศเย็นสบายและแสงสวย

• การถ่ายภาพ: ลานเจดีย์ที่มองลงไปเห็นแม่น้ำปิงเป็นมุมถ่ายภาพยอดนิยม บรรยากาศสงบและขลัง

---

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี (ไม่มีค่าธรรมเนียม)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 06:00 – 18:00 น.