แหล่งหินตัดโบราณบ้านกรวด (Ancient Stone Quarry, Ban Gruat) ที่อำเภอบ้านกรวด เปรียบเสมือน จิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญ ที่ทำให้ภาพรวมของการสร้างปราสาทหินในอาณาจักรขอมสมบูรณ์ขึ้น บนเทือกเขาพนมดงรักแห่งนี้คือแหล่งหินทรายคุณภาพสูง โดยเฉพาะ หินทรายสีชมพู และสีเหลืองนวล ซึ่งเป็นวัสดุหลักในการสร้างปราสาทพนมรุ้งและปราสาทเมืองต่ำ ความว้าวของที่นี่คือร่องรอยการตัดหินที่กระจายตัวอยู่ทั่วบริเวณลานหินกว้าง เราจะเห็นหลุมลึกรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ที่ถูกสกัดแยกออกจากกันเป็นก้อนๆ บางก้อนยังติดคาอยู่ที่ฐานหินเดิม แสดงให้เห็นว่ากระบวนการสกัดหินถูกหยุดลงอย่างกะทันหันด้วยเหตุผลบางอย่างในอดีต

ในแง่ของเทคนิคทางวิศวกรรม แหล่งหินตัดแห่งนี้สอนให้เราเห็นถึงความฉลาดของคนโบราณ พวกเขาจะเลือกชั้นหินที่มีคุณภาพดีที่สุด จากนั้นสกัดร่องเป็นแนวลึกรอบก้อนหินที่ต้องการ ก่อนจะใช้ "ลิ่มไม้" ตอกลงไปในรูที่เจาะไว้แล้วราดน้ำให้ไม้ขยายตัวจนแรงดันมหาศาลทำให้หินแตกแยกออกจากกันเป็นก้อนสี่เหลี่ยมตามขนาดที่ต้องการ การได้มายืนอยู่ท่ามกลางรอยตัดหินเหล่านี้จะทำให้คุณทึ่งในความพยายาม เพราะหินแต่ละก้อนมีน้ำหนักหลายตัน และต้องถูกขนย้ายจากยอดเขาลงไปยังพื้นที่ราบเบื้องล่างเพื่อประกอบเป็นปราสาทที่สวยงาม

สำหรับคนเรียนท่องเที่ยว การเดินชมแหล่งหินตัดคือการสัมผัสกับบรรยากาศที่ดิบและจริงที่สุด คุณจะเห็นรอยสกัดจากสิ่วและเครื่องมือโลหะที่ทิ้งร่องรอยไว้บนพื้นหินอย่างชัดเจน พื้นที่นี้ไม่ได้มีแค่ก้อนหิน แต่เป็นบทเรียนเรื่องการบริหารจัดการแรงงานและการขนส่งในสมัยโบราณ เพราะจากจุดนี้ไปยังปราสาทพนมรุ้งมีระยะทางไกลและต้องผ่านอุปสรรคทางธรรมชาติมากมาย การมาเยือนที่นี่จึงเป็นการให้เกียรติแก่ "ช่างนิรนาม" ผู้อยู่เบื้องหลังความยิ่งใหญ่ของอารยธรรมขอม

บรรยากาศโดยรอบแหล่งหินตัดมีความร่มรื่นของป่าไม้และโขดหินรูปทรงแปลกตา บางจุดมีลักษณะเหมือนกล่องไฟขนาดใหญ่จนเป็นที่มาของชื่อ "เขากล่องไฟ" การเดินป่าสั้นๆ เพื่อเข้าไปชมแหล่งหินตัดจะทำให้คุณรู้สึกเหมือนเป็นนักสำรวจที่ค้นพบขุมทรัพย์ทางประวัติศาสตร์ เป็นสถานที่ที่มอบความเงียบสงบและชวนให้จินตนาการถึงเสียงสกัดหินที่ดังกึกก้องไปทั่วขุนเขาเมื่อพันปีก่อนได้อย่างน่าอัศจรรย์

• รถยนต์ส่วนตัว: จากอำเภอบ้านกรวด ใช้เส้นทางไปตำบลสายตะกู มุ่งหน้าสู่ชายแดนไทย-กัมพูชา (ทางหลวงหมายเลข 224) จะมีป้ายบอกทางไปยังแหล่งหินตัดเขากล่องไฟเป็นระยะ ทางช่วงสุดท้ายอาจมีความขรุขระเล็กน้อยเนื่องจากเป็นเขตพื้นที่ป่า

• รถสาธารณะ: การเดินทางค่อนข้างลำบากสำหรับรถประจำทาง แนะนำให้เห้ารถนำเที่ยวจากตัวอำเภอบ้านกรวดหรืออำเภอประโคนชัย เพื่อความสะดวกและปลอดภัย

• การเตรียมตัว: ควรใส่รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าที่ยึดเกาะพื้นผิวหินได้ดี เพราะบางจุดอาจลื่นหรือลาดชัน และควรเตรียมน้ำดื่มไปด้วยเนื่องจากพื้นที่เป็นลานหินกลางแจ้งอากาศจะร้อน

• จุดสังเกต: ลองมองหา "รอยสกัดหินที่ยังทำค้างอยู่" เพื่อศึกษาเทคนิคการตอกลิ่มแยกหิน จะทำให้คุณเข้าใจกระบวนการสร้างปราสาทได้ลึกซึ้งขึ้น

• ความปลอดภัย: เนื่องจากเป็นพื้นที่ใกล้ชายแดน ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่และไม่ควรเดินออกนอกเส้นทางที่กำหนดไว้

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย/ต่างชาติ: ฟรี

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน: 08:30 น. – 16:30 น. (ควรไปถึงก่อนเวลาปิดเพื่อให้มีเวลาเดินชมและกลับลงมาก่อนมืด)