โบราณสถานพงตึก (Pong Tuek Archaeological Site) ถือเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย และเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยอธิบายความรุ่งเรืองของอารยธรรมทวารวดีในลุ่มแม่น้ำแม่กลอง จังหวัดกาญจนบุรี พื้นที่แห่งนี้ตั้งอยู่บริเวณตำบลพงตึก อำเภอท่ามะกา ใกล้กับวัดดงสัก โดยนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าเคยเป็นชุมชนเมืองโบราณขนาดใหญ่ที่มีความเจริญรุ่งเรืองด้านการค้า ศาสนา และวัฒนธรรมมาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 11–12 หรือประมาณกว่า 1,000 ปีมาแล้ว หลักฐานที่ค้นพบจำนวนมากแสดงให้เห็นว่าพงตึกไม่ได้เป็นเพียงชุมชนท้องถิ่นธรรมดา แต่เป็นจุดเชื่อมโยงสำคัญระหว่างดินแดนภายในของสุวรรณภูมิกับเส้นทางการค้าทางทะเลในอดีต

โบราณสถานแห่งนี้เริ่มเป็นที่รู้จักอย่างจริงจังเมื่อปี พ.ศ. 2470 หลังจากมีการค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมากภายในบริเวณวัดดงสักและพื้นที่โดยรอบ ต่อมากรมศิลปากรได้เข้ามาดำเนินการสำรวจและขุดค้นอย่างเป็นทางการ จนพบหลักฐานทางโบราณคดีที่มีคุณค่าจำนวนมาก ทั้งฐานอาคารก่ออิฐและศิลาแลง พระพิมพ์ดินเผา พระพุทธรูป เศียรพระพุทธรูป ภาชนะดินเผา เครื่องประดับ และเทวรูปศิลปะอินเดีย สิ่งที่สร้างความสนใจให้กับวงการโบราณคดีมากที่สุดคือการค้นพบ “ตะเกียงสำริดแบบกรีก-โรมัน” ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหลักฐานสำคัญที่สะท้อนความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างดินแดนสุวรรณภูมิกับโลกตะวันตกในยุคโบราณได้อย่างชัดเจน

ตะเกียงสำริดดังกล่าวมีลักษณะทางศิลปกรรมแบบกรีก-โรมันอย่างชัดเจน โดยทำจากสำริดหล่อ มีช่องสำหรับเติมน้ำมันและส่วนจับตกแต่งลวดลายปลาโลมาและใบปาล์ม นักวิชาการบางส่วนสันนิษฐานว่าอาจผลิตขึ้นในแถบอเล็กซานเดรียของอียิปต์ในช่วงอาณาจักรเฮลเลนิสติกก่อนจะถูกนำเข้ามายังดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านเส้นทางการค้าทางทะเล การค้นพบวัตถุชนิดนี้ที่พงตึกจึงมีความสำคัญอย่างมาก เพราะเป็นหลักฐานที่บ่งชี้ว่าชุมชนโบราณแห่งนี้มีความเกี่ยวข้องกับเครือข่ายการค้าระหว่างประเทศมาตั้งแต่ยุคแรกเริ่มของประวัติศาสตร์ไทย

ลักษณะของโบราณสถานในพื้นที่พงตึกส่วนใหญ่เป็นฐานอาคารรูปสี่เหลี่ยมที่ก่อสร้างด้วยอิฐและศิลาแลง กระจายตัวอยู่ในบริเวณกว้าง นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าอาจเคยเป็นศาสนสถานในพุทธศาสนา เช่น วิหาร สถูป หรืออาคารประกอบพิธีกรรมทางศาสนา รูปแบบศิลปกรรมที่พบสะท้อนอิทธิพลจากศิลปะอินเดียแบบคุปตะและศิลปะทวารวดีอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของชุมชนโบราณในภาคกลางของไทยช่วงพุทธศตวรรษที่ 11–12 นอกจากนี้ยังพบหลักฐานที่บ่งบอกว่าชาวเมืองพงตึกนับถือทั้งพุทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์ควบคู่กัน สะท้อนถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมและความเชื่อของผู้คนในยุคนั้น

ความสำคัญของโบราณสถานพงตึกไม่ได้อยู่เพียงแค่โบราณวัตถุที่ค้นพบเท่านั้น แต่ยังถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการศึกษาประวัติศาสตร์สมัยทวารวดีในประเทศไทยอีกด้วย การขุดค้นที่พงตึกช่วยให้นักวิชาการเข้าใจพัฒนาการของชุมชนโบราณในลุ่มแม่น้ำแม่กลอง รวมถึงบทบาทของดินแดนภาคตะวันตกของไทยในฐานะศูนย์กลางการค้าระหว่างอินเดียกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจุบันแม้โบราณสถานบางส่วนจะเหลือเพียงฐานอาคารและซากกำแพง แต่พื้นที่แห่งนี้ยังคงมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีอย่างยิ่ง และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญของชาติที่สะท้อนรากฐานอารยธรรมยุคต้นของประเทศไทยได้อย่างชัดเจน

• จากตัวเมืองกาญจนบุรี ใช้ทางหลวงหมายเลข 323 (แสงชูโต) มุ่งหน้าอำเภอท่ามะกา เมื่อถึงแยกท่ามะกาให้เลี้ยวขวาข้ามสะพานแม่น้ำแม่กลอง แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3084 ขับตามป้ายบอกทางไปยังวัดดงสัก

• ควรมาเที่ยวช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อลดความร้อนจากพื้นที่โล่ง

• สวมรองเท้าที่เดินสบายเพราะต้องเดินชมซากโบราณสถาน

• พกร่มหรือหมวกเนื่องจากมีร่มเงาค่อนข้างน้อย

• ควรศึกษาประวัติทวารวดีคร่าวๆก่อนเข้าชมเพื่อความเข้าใจมากขึ้น

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าเข้าชม

เวลาเปิดปิดทำการ:

• 08:00 – 17:00 น.