เหมืองลิกไนต์ แม่เมาะ (Mae Moh Lignite Mine) เป็นแหล่งถ่านหินสำคัญของประเทศไทย ตั้งอยู่ในอำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง แหล่งถ่านหินแห่งนี้ถูกค้นพบตั้งแต่ พ.ศ. 2460 และมีปริมาณสำรองมากถึงประมาณ 630 ล้านตัน โดยถ่านหินที่พบมีอายุทางธรณีวิทยาประมาณ 40 ล้านปี พื้นที่เหมืองทั้งหมดมีประมาณ 20,000 ไร่ และสามารถใช้ประโยชน์เพื่อการผลิตพลังงานได้อีกหลายสิบปี

ถ่านหินที่พบในพื้นที่คือ “ลิกไนต์” ซึ่งเป็นถ่านหินชนิดหนึ่งที่ถูกนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงหลักของ โรงไฟฟ้าแม่เมาะ ที่ตั้งอยู่ในบริเวณเดียวกัน โรงไฟฟ้าหลายหน่วยผลิตในพื้นที่นี้มีบทบาทสำคัญในการผลิตกระแสไฟฟ้าเพื่อส่งจ่ายให้กับภาคเหนือและภาคกลางของประเทศไทยมาอย่างยาวนาน

ลักษณะของเหมืองเป็น เหมืองแบบเปิด (Open Pit Mine) ขนาดใหญ่ นักท่องเที่ยวจะไม่ได้รับอนุญาตให้ลงไปยังพื้นที่ขุดเจาะ เนื่องจากมีการใช้วัตถุระเบิดและเครื่องจักรขนาดใหญ่ในการทำเหมืองซึ่งอาจเกิดอันตรายได้

เพื่อให้ประชาชนสามารถชมความยิ่งใหญ่ของเหมืองได้อย่างปลอดภัย การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย จึงได้จัดทำ จุดชมวิวเหมืองแม่เมาะ สำหรับนักท่องเที่ยวโดยเฉพาะ บริเวณนี้ถูกจัดเป็นสวนหย่อมที่ตกแต่งด้วยไม้ดอกไม้ประดับหลากหลายชนิด มีบรรยากาศร่มรื่นและสวยงาม

จากจุดชมวิว นักท่องเที่ยวสามารถมองเห็น บ่อเหมืองขนาดมหึมา ที่ลึกลงไปในหุบเขา พร้อมทั้งเห็นการทำงานของ รถขุดและเครื่องจักรทำเหมืองขนาดยักษ์ ที่กำลังตักแร่และลำเลียงถ่านหินอยู่ด้านล่าง เป็นภาพที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ของอุตสาหกรรมพลังงานของประเทศไทย

นอกจากนี้พื้นที่บางส่วนของเหมืองที่เคยใช้เป็นแหล่งทิ้งดิน ยังได้รับการฟื้นฟูให้กลายเป็น สวนพฤกษชาติแม่เมาะ ซึ่งเป็นแหล่งพักผ่อนและแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัดลำปาง ภายในมีทางเดินชมธรรมชาติ สนามหญ้าขนาดใหญ่ และกิจกรรมยอดนิยมอย่าง สไลเดอร์เนินหญ้า ที่เหมาะสำหรับครอบครัวและนักท่องเที่ยวทุกวัย

ในช่วงปลายปี พื้นที่แห่งนี้ยังมี ทุ่งดอกบัวตองแม่เมาะ ที่บานสะพรั่งทั่วหุบเขา กลายเป็นทุ่งสีทองสวยงามตระการตา ถือเป็นหนึ่งในจุดชมดอกบัวตองที่สวยที่สุดในภาคเหนือ และเป็นจุดถ่ายภาพยอดนิยมของนักท่องเที่ยว

อีกหนึ่งสถานที่สำคัญคือ พิพิธภัณฑ์ศูนย์ถ่านหินลิกไนต์ศึกษา ซึ่งจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับการเกิดถ่านหิน ธรณีวิทยา กระบวนการทำเหมือง และการผลิตไฟฟ้า ผ่านนิทรรศการและสื่อการเรียนรู้สมัยใหม่ ทำให้ที่นี่เป็นทั้งแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงานที่สำคัญของประเทศไทย

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองลำปาง ใช้ทางหลวงหมายเลข 1 (พหลโยธิน) มุ่งหน้าไปทางจังหวัดเชียงราย จากนั้นเลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 11 ไปทาง อำเภอแม่เมาะ และขับตามป้าย กฟผ. แม่เมาะ ระยะทางประมาณ 26 กิโลเมตร

• ช่วงที่สวยที่สุดคือ พฤศจิกายน – ธันวาคม เพราะเป็นช่วงที่ดอกบัวตองบาน

• หากมาเที่ยวช่วงอื่น แนะนำให้มา ตอนเช้าหรือช่วงเย็น เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อน

• ตรวจสอบเวลาเข้าชม พิพิธภัณฑ์ศูนย์ถ่านหินลิกไนต์ เพราะปิดวันจันทร์

• เตรียม หมวก แว่นกันแดด และน้ำดื่ม เนื่องจากบริเวณจุดชมวิวเป็นพื้นที่โล่ง

• ไม่ควรออกนอกเส้นทางที่กำหนด เพื่อความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว

ค่าเข้าชม:

สวนพฤกษชาติและจุดชมวิว

• เข้าชมฟรี

พิพิธภัณฑ์ศูนย์ถ่านหินลิกไนต์ศึกษา

• ผู้ใหญ่ 20 บาท

• เด็ก 10 บาท

• ผู้สูงอายุ เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

สวนพฤกษชาติและจุดชมวิว

• เปิดทุกวัน 08:00 – 18:00 น.

พิพิธภัณฑ์ศูนย์ถ่านหินลิกไนต์ศึกษา

• 09:00 – 16:00 น.
  ปิดวันจันทร์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์