พระบรมราชานุสรณ์ดอนเจดีย์ (Don Chedi Monument) เป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของชาติไทย ตั้งอยู่ในอำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี ประกอบด้วยองค์ประกอบหลักที่ทรงคุณค่า ได้แก่ พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงพระคชาธารออกศึก และองค์เจดีย์ยุทธหัตถี ซึ่งสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงโปรดให้สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะจากสงครามยุทธหัตถีที่ทรงมีต่อพระมหาอุปราชาแห่งพม่า เมื่อปี พ.ศ. 2134 เหตุการณ์ครั้งนั้นถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้กรุงศรีอยุธยาหลุดพ้นจากการครอบงำของพม่าอย่างแท้จริง

ภายในองค์เจดีย์ยุทธหัตถี ได้มีการจัดสร้างห้องแสดงประวัติศาสตร์ที่นำเสนอเรื่องราวผ่านสื่อภาพ แสง สี เสียง และหุ่นจำลองเหตุการณ์การยกทัพของฝ่ายไทยและพม่าจำนวนหลายร้อยตัว ถ่ายทอดบรรยากาศของสงครามในอดีตได้อย่างสมจริง ทำให้ผู้มาเยือนได้รับทั้งความรู้ ความเข้าใจ และความเพลิดเพลินไปพร้อมกัน นับเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ที่มีชีวิตและเหมาะสำหรับทุกเพศทุกวัย

พระบรมราชานุสรณ์ดอนเจดีย์ได้รับพระมหากรุณาธิคุณอย่างยิ่ง เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวองค์ปัจจุบัน ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีบวงสรวงและทรงเปิดพระบรมราชานุสรณ์แห่งนี้อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2502 ต่อมารัฐบาลได้กำหนดให้วันที่ 25 มกราคมของทุกปี เป็นวันถวายราชสักการะพระบรมราชานุสรณ์ดอนเจดีย์ และถือเป็นวันกองทัพไทยควบคู่กัน พร้อมทั้งมีการจัดงานอนุสรณ์ดอนเจดีย์อย่างยิ่งใหญ่เป็นประจำทุกปี เพื่อรำลึกถึงพระมหาวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงพระราชสมภพเมื่อเดือน 1 ขึ้น 1 ค่ำ ปีเถาะ พ.ศ. 2098 ณ พระราชวังจันทรเกษม จังหวัดพิษณุโลก เป็นพระโอรสองค์ที่สองของสมเด็จพระมหาธรรมราชา และสมเด็จพระวิสุทธิกษัตรี ซึ่งเป็นพระราชธิดาของสมเด็จพระศรีสุริโยทัยและพระมหาจักรพรรดิ์ พระองค์ทรงมีพระเชษฐภคินีคือสมเด็จพระศรีสุพรรณกัลยาณี และพระอนุชาคือสมเด็จพระเอกาทศรถ ซึ่งล้วนมีบทบาทสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์ชาติไทย

ในช่วงที่กรุงศรีอยุธยาตกอยู่ใต้อำนาจพม่า สมเด็จพระนเรศวรถูกนำตัวไปยังกรุงหงสาวดีในฐานะองค์ประกันตั้งแต่มีพระชนมายุเพียง 8 พรรษา ที่นั่นพระองค์ทรงเติบโตและได้รับการฝึกฝนด้านการทหารควบคู่กับมังรายกะยอชะวา พระโอรสของพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรง ซึ่งต่อมาได้รับการสถาปนาเป็นพระมหาอุปราชา เหตุการณ์ไก่ชนที่มังรายกะยอชะวาแพ้และกล่าวดูหมิ่นพระนเรศวร กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งความมุ่งมั่นและศักดิ์ศรีที่พระองค์ทรงแสดงออกอย่างเด็ดเดี่ยว

ภายหลัง สมเด็จพระศรีสุพรรณกัลยาณีได้ทรงเสียสละอย่างสูงสุด โดยเสด็จไปถวายตัวแด่พระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรง เพื่อแลกกับการที่สมเด็จพระนเรศวรได้เสด็จนิวัตกลับกรุงศรีอยุธยา ต่อมาเมื่อทรงทราบแผนการลอบปลงพระชนม์จากพระยาเกียรติและพระยาราม พระองค์จึงทรงประกาศอิสรภาพอย่างกล้าหาญ ณ เมืองแครง พร้อมพระราชดำรัสสำคัญว่า กรุงศรีอยุธยาจะไม่ขึ้นกับหงสาวดีอีกต่อไป เหตุการณ์นี้นำไปสู่สงครามครั้งใหญ่หลายครั้ง จนกระทั่งเกิดสงครามยุทธหัตถีอันเลื่องชื่อในปี พ.ศ. 2135 ซึ่งจบลงด้วยชัยชนะของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และกลายเป็นรากฐานแห่งเอกราชของชาติไทย

พระบรมราชานุสรณ์ดอนเจดีย์ในปัจจุบัน จึงมิได้เป็นเพียงแหล่งท่องเที่ยว แต่เป็นสถานที่แห่งการเรียนรู้ ความภาคภูมิใจ และการรำลึกถึงพระปรีชาสามารถ ความกล้าหาญ และพระมหากรุณาธิคุณของกษัตริย์นักรบผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ทรงสละทุกสิ่งเพื่ออิสรภาพของแผ่นดินไทย

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองสุพรรณบุรี ใช้ทางหลวงหมายเลข 322 (สุพรรณบุรี-ดอนเจดีย์) ระยะทางประมาณ 31 กิโลเมตร จะเห็นองค์เจดีย์ตระหง่านอยู่สุดปลายทาง

รถโดยสารสาธารณะ:

• มีรถตู้สายกรุงเทพฯ - สุพรรณบุรี - ดอนเจดีย์ ให้บริการจากสถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพฯ (หมอชิต 2 และปิ่นเกล้า) ลงที่สถานีอำเภอดอนเจดีย์ซึ่งอยู่ติดกับโบราณสถาน

ช่วงเวลาที่เหมาะสม:

• แนะนำให้มาในช่วงบ่ายแก่ๆ เพื่อชมพระอาทิตย์ตกดิน หรือหากต้องการสัมผัสความยิ่งใหญ่สูงสุด ควรมาในช่วงงานประจำปี (มกราคม)

การแต่งกาย:

• เนื่องจากเป็นโบราณสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และมีความสำคัญอย่างยิ่ง ควรแต่งกายสุภาพ (หลีกเลี่ยงกางเกงสั้นหรือเสื้อแขนกุด)

กิจกรรมแนะนำ:

• เข้าชมนิทรรศการภายในองค์เจดีย์ ซึ่งจะช่วยให้เข้าใจที่มาและความสำคัญของสถานที่แห่งนี้ได้อย่างลึกซึ้ง

ของกินห้ามพลาด:

• แวะชิมขนมสาลี่สุพรรณ และอาหารพื้นบ้านที่วางขายบริเวณหน้าดอนเจดีย์ ซึ่งมีรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์

ค่าธรรมเนียมเข้าชม

• ชาวไทย: เข้าชมฟรี (นิทรรศการภายในอาจมีค่าบำรุงตามความสมัครใจ)

• ชาวต่างชาติ: เข้าชมฟรี

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 07:00 - 18:00 น.