พระธาตุขามแก่น (Phra That Kham Kaen) เป็นปูชนียสถานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดขอนแก่น และเป็นที่มาของชื่อเมืองขอนแก่นอย่างเป็นทางการ ตั้งอยู่ภายในวัดเจติยภูมิ ซึ่งมีความเชื่อสืบต่อกันมาอย่างยาวนานนับพันปี ตามตำนานพื้นถิ่นเล่าว่า ในสมัยพุทธกาลเมื่อครั้งพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานที่เมืองกุสินารา คณะอัญเชิญพระอังคารธาตุ (ขี้เถ้าจากการเผาสรีระ) นำโดยโมริยกษัตริย์และพระอรหันต์กลุ่มหนึ่ง ตั้งใจจะนำพระอังคารธาตุไปประดิษฐานที่พระธาตุพนม ระหว่างทางได้ผ่านพื้นที่ตำบลบ้านขามในปัจจุบันและได้พบกับตอมะขามขนาดใหญ่ที่ตายแล้วเหลือแต่แก่นไม้แข็ง จึงได้ใช้ตอมะขามนั้นเป็นที่วางพักผ่อนสัมภาระและพระอังคารธาตุไว้ชั่วคราวขณะพักแรม

ครั้นเมื่อคณะเดินทางไปถึงพระธาตุพนมกลับพบว่าองค์พระธาตุพนมได้สร้างเสร็จสมบูรณ์และปิดผนึกไปแล้ว ไม่สามารถนำพระอังคารธาตุบรรจุเข้าไปได้อีก คณะจึงได้เดินทางกลับมาตามเส้นทางเดิมด้วยความผิดหวัง แต่เมื่อเดินทางมาถึงจุดเดิมที่เคยพักแรม ณ ตอมะขามต้นนั้น ทุกคนต่างต้องตะลึงเมื่อพบว่าตอมะขามที่เคยแห้งตายและเหลือเพียงแก่นไม้ กลับมีปาฏิหาริย์แตกลูกแตกใบเขียวชอุ่มและออกกิ่งก้านสาขาขึ้นมาใหม่ราวกับมีชีวิต คณะอัญเชิญเห็นว่าสถานที่แห่งนี้เป็นมงคลและมีปาฏิหาริย์อย่างยิ่ง จึงตัดสินใจร่วมใจกันสร้างพระเจดีย์ครอบตอมะขามต้นนั้นไว้ และบรรจุพระอังคารธาตุพร้อมพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์เข้าไปในองค์เจดีย์ กลายเป็นที่มาของชื่อ "พระธาตุขามแก่น" ซึ่งหมายถึงพระธาตุที่สร้างครอบแก่นมะขามนั่นเอง

ในเชิงสถาปัตยกรรม พระธาตุขามแก่นเป็นเจดีย์ที่มีรูปทรงงดงามและเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวแบบศิลปะล้านช้าง องค์พระธาตุมีความสูงประมาณ 19 เมตร ฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสย่อมุมไม้สิบสอง ตกแต่งด้วยลายจำหลักนูนต่ำที่ประณีตงดงาม ส่วนยอดของพระธาตุหุ้มด้วยฉัตรทองคำแวววาว องค์พระธาตุตั้งอยู่บนฐานบัวคว่ำบัวหงายที่ซ้อนชั้นกันอย่างลงตัว สะท้อนถึงภูมิปัญญาและการผสมผสานทางวัฒนธรรมในลุ่มแม่น้ำโขง ภายในบริเวณวัดเจติยภูมิยังมีการดูแลรักษาความสะอาดอย่างดีเยี่ยม พื้นที่โดยรอบเงียบสงบ ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ ทำให้พุทธศาสนิกชนที่เดินทางมาเยือนรู้สึกถึงความสงบทางจิตใจ

นอกจากความสำคัญในแง่ประวัติศาสตร์และศาสนาแล้ว พระธาตุขามแก่นยังถือเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวขอนแก่นมาทุกยุคทุกสมัย ชื่อของพระธาตุได้ถูกนำไปบรรจุไว้ในคำขวัญประจำจังหวัดและเป็นตราสัญลักษณ์ประจำจังหวัดขอนแก่นในปัจจุบัน สำหรับพุทธศาสนิกชนมีความเชื่อว่า หากใครได้มากราบไหว้ขอพรที่พระธาตุแห่งนี้จะได้รับอานิสงส์ให้มีชีวิตที่มั่นคงแข็งแรงดั่ง "แก่นไม้" มีความเจริญรุ่งเรืองและมีพลังในการฟันฝันอุปสรรคต่างๆ ให้ผ่านพ้นไปด้วยดี รวมถึงมีความเชื่อเรื่องการขอพรด้านสุขภาพและการให้ชีวิตกลับมามีความหวังใหม่อีกครั้ง เหมือนดั่งต้นมะขามที่ตายแล้วกลับฟื้นคืนชีพขึ้นมาใหม่ได้อย่างปาฏิหาริย์

• จากตัวเมืองขอนแก่น ใช้ทางหลวงหมายเลข 209 (ขอนแก่น-เชียงยืน) ประมาณ 12 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าถนนสายบ้านขาม-น้ำพอง (ทางหลวงหมายเลข 2183) อีกประมาณ 14 กิโลเมตร จะถึงวัดเจติยภูมิ

• ควรแต่งกายสุภาพเนื่องจากเป็นศาสนสถานสำคัญ

• ควรมาในช่วงเช้าหรือช่วงเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อน

• ในวันเพ็ญเดือน 6 ของทุกปี จะมีงานฉลองสมโภชพระธาตุขามแก่น ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ที่ชาวบ้านและนักท่องเที่ยวนิยมมาสรงน้ำและเวียนเทียน

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าเข้าชม (ฟรี)

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดทุกวันตั้งแต่เวลา 07:00 – 17:00 น.