วัดมัชฌิมวิทยาราม (Wat Matchimawitthayaram) หรือที่ชาวบ้านเรียกขานกันอย่างคุ้นเคยว่า "วัดบ้านลาน" ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านลาน อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น เป็นศาสนสถานสำคัญที่มีความเก่าแก่และทรงคุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์ศิลปะอีสานเป็นอย่างยิ่ง จุดเริ่มต้นของวัดแห่งนี้มีความเชื่อมโยงกับวิถีศรัทธาของชุมชนบ้านลานมาอย่างยาวนาน โดยมีหัวใจหลักคือ "สิม" หรือโบสถ์โบราณที่สร้างขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2460 ในสมัยของพระครูวิจารณ์โกศล (พระอุปัชฌาย์บุญตา) ซึ่งท่านเป็นผู้นำทั้งทางจิตวิญญาณและทางช่าง โดยได้รับความร่วมมือร่วมใจจากชาวบ้านในการก่อสร้างเพื่อใช้เป็นสถานที่ประกอบสังฆกรรม

ลักษณะเด่นที่ทำให้วัดแห่งนี้แตกต่างจากวัดอื่นอย่างชัดเจนคือ งานสถาปัตยกรรมของสิมที่มีสัดส่วนสวยงามตามแบบฉบับช่างพื้นบ้านอีสาน เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า ฐานเป็นเอวขันธ์ที่มั่นคงแข็งแรง หลังคาทรงจั่วชั้นเดียวแต่เดิมเป็นโครงไม้มุงสังกะสีและได้รับการบูรณะในเวลาต่อมา ทว่าสิ่งที่ทรงคุณค่าที่สุดคือ "งานศิลปะปั้นนูนต่ำ" (Relief Sculpture) ที่ประดับอยู่บนผนังด้านนอกสิมทั้งสี่ด้าน ซึ่งเป็นการใช้เทคนิคดั้งเดิมด้วยการผสมปูนกับวัสดุธรรมชาติอย่างยางบงและน้ำอ้อยเพื่อให้เกิดความเหนียวและคงทน ฝีมือการปั้นเป็นของช่างพื้นบ้านที่มีความซื่อตรงต่อความรู้สึก ตัดทอนรายละเอียดให้ดูเรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยพลัง

เนื้อหาบนฝาผนังบอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติและทศชาติชาดก โดยเฉพาะเรื่องพระเวสสันดรชาดกที่ชาวอีสานให้ความศรัทธาสูงสุด นอกจากนี้ยังมีการสอดแทรกภาพวิถีชีวิตชาวบ้านในอดีต การแต่งกาย การละเล่น รวมถึงคติธรรมเรื่องนรก-สวรรค์ เพื่อใช้เป็นสื่อการสอนธรรมะแก่พุทธบริษัทที่แวะเวียนมาที่วัด งานศิลปะเหล่านี้เปรียบเสมือนบันทึกทางสังคมที่ยังมีลมหายใจ ช่วยให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงการหลอมรวมระหว่างความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ปัจจุบันวัดมัชฌิมวิทยารามไม่เพียงแต่เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวบ้านลานเท่านั้น แต่ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญสำหรับนักประวัติศาสตร์และนักท่องเที่ยวที่หลงใหลในรากเหง้าของอารยธรรมอีสาน

• จากตัวเมืองขอนแก่น ใช้ถนนมิตรภาพ (ทางหลวงหมายเลข 2) มุ่งหน้าไปทางอำเภอบ้านไผ่ เมื่อถึงสี่แยกบ้านไผ่ให้เลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 23 (ไปทางบรบือ) จากนั้นเลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงชนบทมุ่งหน้าตำบลบ้านลาน ระยะทางรวมประมาณ 55-60 กิโลเมตร

• การถ่ายภาพสิมโบราณควรมาในช่วงเช้าหรือบ่ายๆ เพื่อให้แสงเงาตกกระทบงานปั้นนูนต่ำจะทำให้เห็นรายละเอียดชัดเจนและสวยงามมากขึ้น

• ควรแต่งกายสุภาพเมื่อเข้าวัด รักษาความสงบ ไม่ส่งเสียงดัง

• ควรสำรวมกาย วาจา ใจ เนื่องจากเป็นศาสนสถานที่ชาวบ้านศรัทธาสูง

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าเข้าชม (ฟรี) ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดทำการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 08:00 น. – 17:00 น. (แนะนำให้มาถึงก่อนเวลาปิดอย่างน้อย 30 นาที เพื่อให้มีเวลาเดินชมประติมากรรมรอบสิมโบราณอย่างทั่วถึง)