อุทยานแห่งชาติดอยผากลอง ครอบคลุมพื้นที่ในท้องที่ อำเภอลอง อำเภอเมือง และอำเภอสูงเม่น จังหวัดแพร่ มีเนื้อที่ประมาณ 78,125 ไร่ หรือ 125 ตารางกิโลเมตร ลักษณะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงชันและภูเขาหินปูน บางแห่งเป็นที่ราบบนสันเขาที่มีหินโผล่จากพื้นดินตามธรรมชาติอย่างสลับซับซ้อน เกิดเป็นภูมิทัศน์แปลกตาและทรงคุณค่าทางธรณีวิทยา

พื้นที่แห่งนี้เป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญของ แม่น้ำยม ประกอบด้วยห้วยสายหลักหลายแห่ง เช่น ห้วยขมิ้น ห้วยผาคำ ห้วยเบี้ย ห้วยน้ำริน ห้วยแม่ต้า และห้วยแม่สาง นอกจากนี้บางพื้นที่ยังมีการปลูก ป่าไม้สัก เพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศ

ความเป็นมา

เมื่อปี พ.ศ. 2530 สำนักงานป่าไม้เขตแพร่ได้มีนโยบายจัดตั้งบริเวณสวนหินในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ต้าฝั่งซ้าย เป็น วนอุทยานสวนหินมหาราช เพื่อเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 5 รอบ และพัฒนาเป็นสถานที่พักผ่อนของประชาชน ก่อนจะได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติในเวลาต่อมา

ลักษณะภูมิอากาศ

• ฤดูหนาว: อากาศค่อนข้างหนาว อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 8–12°C

• ฤดูร้อน: ไม่ร้อนจัด อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 30°C

• ฤดูฝน: ฝนตกชุกช่วงเดือนพฤษภาคม–ตุลาคม

ทรัพยากรธรรมชาติ

สภาพป่าส่วนใหญ่เป็น ป่าผลัดใบ แบ่งออกเป็น

• ป่าเบญจพรรณ มีไม้เศรษฐกิจสำคัญ เช่น ไม้สัก ประดู่ แดง มะค่าโมง ชิงชัน ตะเคียนทอง ตะแบก

• ป่าเต็งรัง พบไม้เต็ง รัง เหียง พลวง กระโดน ตะค้อ และมะกอกป่า

สัตว์ป่าที่พบ เช่น เลียงผา เก้ง กระจง หมูป่า ลิงลม อีเห็น กระรอก กระแต งู นกนานาชนิด และปลา

แหล่งท่องเที่ยวสำคัญ

สวนหินมหาราช
กลุ่มหินปูนโผล่จากพื้นดินอย่างสลับซับซ้อน บางก้อนมีรูปร่างคล้ายจระเข้ ไดโนเสาร์ หรือสัตว์ดึกดำบรรพ์ บางจุดเป็นโพรงถ้ำเล็ก ๆ และมีก้อนหินใหญ่ตั้งซ้อนบนก้อนเล็กอย่างน่าอัศจรรย์ ให้ความรู้สึกราวกับอยู่ในเทพนิยาย

ภูเขาหินปะการัง (ร่องหินแตก)
เกิดจากการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกในอดีต เมื่อหินปูนถูกน้ำฝนกัดเซาะยาวนาน จึงเกิดเป็นร่องแหลมคมคล้ายปะการังในทะเล ทางอุทยานจัดทำสะพานและเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติขึ้นสู่ยอดเขา ระหว่างทางพบพรรณไม้เฉพาะถิ่น เช่น จันทน์ผา และกระบองเพชร

ถ้ำผากลอง
ตั้งอยู่บริเวณเชิงภูเขาหินปะการัง ภายในมีหินงอกหินย้อยสวยงาม เหมาะสำหรับผู้สนใจด้านธรณีวิทยา

ถ้ำจันทร์ผา
ถ้ำค้างคาวขนาดใหญ่ มีหินงอกหินย้อยและมูลค้างคาวจำนวนมาก ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของสวนหิน

แก่งหลวง
โขดหินกว้างกลางแม่น้ำยม ในฤดูฝนน้ำจะไหลเชี่ยวกระทบแก่งเกิดเสียงกึกก้อง บรรยากาศร่มรื่นเย็นสบาย

ถ้ำเอราวัณ
ตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามแก่งหลวง ภายในมีโถงถ้ำกว้างใหญ่และหินงอกหินย้อยงดงาม บางก้อนมีรูปร่างคล้าย ช้างเอราวัณ นักท่องเที่ยวสามารถติดต่อเรือจากบ้านแก่งหลวงข้ามไปเที่ยวชมได้

กิจกรรมท่องเที่ยว

• เดินศึกษาธรรมชาติ

• เที่ยวถ้ำและศึกษาธรณีวิทยา

• ชมทิวทัศน์บนยอดผากลอง

• ถ่ายภาพภูมิประเทศหินปูน

• ชมพรรณไม้เฉพาะถิ่น

รถยนต์ส่วนตัว:

• ใช้ทางหลวงหมายเลข 1023 (แพร่–ลอง) ประมาณกิโลเมตรที่ 25 จากจังหวัดแพร่ ที่ทำการอุทยานฯ อยู่ติดถนนสายหลัก เดินทางสะดวก

เส้นทางไปแก่งหลวง:

• แยกจากทางหลวงหมายเลข 11 (เด่นชัย–ลำปาง) เข้าไปประมาณ 8 กิโลเมตร

• ฤดูหนาว (พ.ย.–ก.พ.) อากาศเย็น เหมาะแก่การเดินชมธรรมชาติ

• พื้นหินปูนบางจุดแหลมคม ควรสวมรองเท้าที่เกาะพื้นดี

• หากเที่ยวถ้ำ ควรเตรียมไฟฉาย

• ฤดูฝนควรระวังทางลื่น

• ช่วยกันรักษาความสะอาดและระบบนิเวศ

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 20 บาท / เด็ก 10 บาท

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ 100 บาท / เด็ก 50 บาท

• ยานพาหนะ: รถยนต์ 30 บาท / รถจักรยานยนต์ 20 บาท

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน 08:00 – 16:00 น.