เกาะตะละเบ็ง (Koh Talabeng) เป็นเกาะหินปูนขนาดใหญ่ที่มีโครงสร้างทางธรณีวิทยาที่น่าสนใจอย่างยิ่ง โดยจัดอยู่ในกลุ่มหินปูนยุคเพอร์เมียน ที่มีอายุมากกว่า 250 ล้านปี สภาพภูมิประเทศโดดเด่นด้วยหน้าผาชันที่ถูกกัดเซาะด้วยคลื่นลมและน้ำทะเลมาอย่างยาวนานจนเกิดเป็นโพรงถ้ำและเว้าแหว่งรอบเกาะ สีของหินปูนที่นี่มีโทนสีเทาเข้มตัดกับสีเขียวของพรรณไม้ทนเค็มที่เกาะอยู่ตามซอกหิน และน้ำทะเลสีมรกตที่ใสสะอาดเนื่องจากพื้นที่นี้ตั้งอยู่ห่างจากปากแม่น้ำใหญ่ ทำให้ตะกอนดินน้อยกว่าบริเวณชายฝั่งแผ่นดินใหญ่ จุดที่เป็นหัวใจสำคัญของเกาะคือ "ถ้ำตะละเบ็ง" ซึ่งแบ่งออกเป็นโถงถ้ำหลายขนาด ภายในเต็มไปด้วยประติมากรรมธรรมชาติอย่างหินงอกหินย้อยที่ยังมีชีวิต ที่ส่งประกายระยิบระยับเมื่อต้องแสงไฟ และบางจุดมีลักษณะเป็นเสาหิน ที่เกิดจากหินงอกและหินย้อยมาบรรจบกันอย่างสวยงาม

ในเชิงประวัติศาสตร์และวิถีชีวิต เกาะตะละเบ็งเคยเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญของชาวเรือและโจรสลัดในสมัยโบราณ เนื่องจากลักษณะที่เป็นเกาะสูงใหญ่และมีโถงถ้ำลึกเข้าไปด้านใน จึงถูกใช้เป็นที่กำบังคลื่นลมพายุและที่สะสมเสบียงน้ำจืดที่ซึมออกมาจากเพดานถ้ำ นอกจากนี้บริเวณรอบเกาะยังเป็นแหล่งอาศัยที่อุดมสมบูรณ์ของสัตว์ป่านานาชนิด โดยเฉพาะฝูงลิงแสมที่อาศัยอยู่ตามหน้าผาและชายป่าชายเลนใกล้เคียง ซึ่งพวกมันมีความเชี่ยวชาญในการหาอาหารจากทะเล เช่น ปูและหอยตามโขดหิน รวมถึงนกออกและนกอินทรีทะเลที่มักจะบินวนเวียนอยู่เหนือยอดเขาสูงเพื่อหาปลา กิจกรรมหลักอย่างการพายเรือคายัคจึงไม่ใช่เพียงการออกกำลังกาย แต่เป็นการเดินทางย้อนเวลาไปสัมผัสความบริสุทธิ์ของธรรมชาติที่ยังไม่ถูกทำลาย โดยเฉพาะในช่วงน้ำลดที่นักท่องเที่ยวสามารถนำเรือเข้าไปจอดและเดินสำรวจโถงถ้ำที่ซ่อนอยู่ภายในใจกลางเกาะได้อย่างใกล้ชิด

• นักท่องเที่ยวสามารถเช่าเรือหางยาวหรือซื้อแพ็กเกจทัวร์พายเรือคายัคได้จากท่าเรือบ้านโล๊ะใหญ่ บนเกาะลันตาน้อย หรือเดินทางจากเกาะลันตาใหญ่โดยใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที

• ตรวจสอบตารางน้ำขึ้น-น้ำลงล่วงหน้าเพื่อให้สามารถพายเรือเข้าถ้ำได้สะดวก

• ควรจ้างไกด์ท้องถิ่นผู้นำทางเพื่อความปลอดภัยในการสำรวจโถงถ้ำที่ซับซ้อน

• เตรียมซองกันน้ำคุณภาพดีสำหรับใส่โทรศัพท์ กล้องถ่ายรูป และของมีค่า

• สวมใส่รองเท้าลุยน้ำหรือรองเท้าแตะรัดส้นที่ยึดเกาะพื้นหินปูนได้ดี

• พกไฟฉายคาดศีรษะหรือไฟฉายกันน้ำไปด้วยเพื่อใช้ส่องชมหินงอกหินย้อยภายในถ้ำ

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 40 บาท / เด็ก (3-14 ปี) 20 บาท

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ 200 บาท / เด็ก (3-14 ปี) 100 บาท

• ผู้สูงอายุ (ชาวไทย 60 ปีขึ้นไป): เข้าฟรี

• หมายเหตุ: หากคุณซื้อแพ็กเกจทัวร์พายเรือคายัค (ราคาประมาณ 800 - 1,200 บาท) ราคามักจะรวมค่าเข้าอุทยานไว้แล้ว แต่ควรตรวจสอบกับผู้ให้บริการอีกครั้ง

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เวลาทำการ: 08:30 น. – 16:30 น. (เปิดให้เข้าชมทุกวัน)

• ฤดูกาลท่องเที่ยว: แนะนำช่วง พฤศจิกายน – กลางเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ทะเลสงบและปลอดภัยต่อการพายเรือคายัคเข้าถ้ำ

• การปิดฤดูกาล: อาจมีการประกาศปิดพื้นที่บางส่วนเพื่อฟื้นฟูธรรมชาติในช่วงฤดูมรสุม (ประมาณกลางเดือนพฤษภาคม – ตุลาคม) ตามประกาศของกรมอุทยานฯ ในแต่ละปี