น้ำตกป่าหวาย (Pa Wai Waterfall) ตั้งอยู่ในเขตป่าดิบชื้นที่อุดมสมบูรณ์ของ อำเภอพบพระ จังหวัดตาก ชื่อของน้ำตกมีที่มาจากในอดีตพื้นที่บริเวณนี้เคยมี ต้นหวาย ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นจนกลายเป็นสัญลักษณ์ของผืนป่า สิ่งที่ทำให้น้ำตกป่าหวายมีความโดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์ระดับประเทศคือลักษณะทางธรณีวิทยาแบบ คาร์สต์ (Karst Topography) หรือภูมิประเทศภูเขาหินปูน ซึ่งเป็นบ่อเกิดของปรากฏการณ์ น้ำตกพิศวง โดยสายน้ำที่ไหลมาตามชั้นหินจะตกลงไปในปล่องหินหรือ หลุมยุบ ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติแล้วหายลับไปใต้ดิน กลายเป็นทางน้ำใต้ดินที่ซับซ้อน ก่อนจะไหลไปผุดขึ้นมาใหม่ในบริเวณที่ต่ำกว่า เป็นการศึกษาทางธรณีวิทยาที่น่าสนใจอย่างยิ่งในเรื่องของการกัดเซาะหินปูนด้วยกระแสน้ำเป็นเวลานับล้านปี

ลักษณะทางกายภาพของน้ำตกป่าหวายนั้นไม่ใช่ชั้นน้ำตกที่สูงชันเป็นหน้าผา แต่เป็น น้ำตกทางลาด ที่ไหลลดหลั่นกันลงมามากกว่า 100 ชั้น ทำให้กระแสน้ำแผ่กระจายเป็นม่านน้ำกว้างดูนุ่มนวลและสวยงามแปลกตา น้ำที่ไหลผ่านที่นี่มีความใสสะอาดบริสุทธิ์และ ไม่มีกลิ่นกำมะถัน แม้จะอยู่ในเขตอำเภอพบพระที่มีแหล่งน้ำแร่ก็ตาม นอกจากความมหัศจรรย์ของสายน้ำแล้ว ป่ารอบข้างยังเป็นแหล่งรวมของพรรณไม้หายาก โดยมีไฮไลท์คือ ต้นไทรสีทอง ขนาดมหึมาที่มีอายุนับร้อยปี ความใหญ่โตของมันนั้นต้องใช้คนยืนโอบรอบลำต้นถึง 20 คน กิ่งก้านที่แผ่ขยายกว้างขวางและรากอากาศที่ยึดเกาะกับพื้นดินอย่างมั่นคง ทำให้ต้นไทรต้นนี้เปรียบเสมือนจิตวิญญาณของป่าที่คอยปกป้องระบบนิเวศรอบข้าง

ในเชิงพฤกษศาสตร์ ป่าหวายแห่งนี้ยังเป็นบ้านของเฟิร์น มอส และกล้วยไม้ดินนานาชนิดที่เจริญเติบโตได้ดีในสภาวะความชื้นสูงสม่ำเสมอ การเดินสำรวจน้ำตกป่าหวายจึงเปรียบเสมือนการเดินเข้าสู่ห้องเรียนธรรมชาติศึกษาที่ยังมีชีวิต นักท่องเที่ยวจะได้สัมผัสกับความเย็นสบายของอากาศที่ได้รับการกรองผ่านผืนป่าหนาทึบ และเสียงน้ำไหลที่ช่วยสร้างสมาธิและความสงบ บรรยากาศภายในป่าจะค่อนข้างร่มครึ้มตลอดทั้งปี ทำให้สามารถท่องเที่ยวได้ทุกฤดูกาลโดยไม่รู้สึกร้อน

การจัดการท่องเที่ยวในพื้นที่เน้นการอนุรักษ์และความยั่งยืน โดยมีการสร้างทางเดินสะพานไม้ที่กลมกลืนกับธรรมชาติเพื่อให้นักท่องเที่ยวเดินชมน้ำตกและต้นไทรยักษ์ได้อย่างสะดวกโดยไม่รบกวนระบบนิเวศบนพื้นดิน ความลงตัวระหว่างปรากฏการณ์น้ำตกใต้ดินที่ลึกลับและความยิ่งใหญ่ของพรรณไม้โบราณ ทำให้น้ำตกป่าหวายเป็นจุดหมายปลายทางที่มอบคุณค่ามากกว่าแค่ความสวยงาม แต่ยังรวมถึงความรู้ความเข้าใจในพลังของธรรมชาติที่สรรค์สร้างสิ่งมหัศจรรย์ไว้ในป่าลึกของจังหวัดตากแห่งนี้