ศูนย์คชศึกษา (Elephant Study Center) หรือที่รู้จักกันในชื่อหมู่บ้านช้างบ้านตากลาง จังหวัดสุรินทร์ เป็นศูนย์เรียนรู้เชิงวัฒนธรรมและแหล่งท่องเที่ยวที่มีความสำคัญระดับโลกซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างมนุษย์กับช้างของชาวกูยหรือชาวกวยที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้มาอย่างยาวนานหลายชั่วอายุคน โดยชาวกูยมีความเชื่อและวิถีชีวิตที่ผูกพันกับช้างอย่างแนบแน่นจนถือว่าช้างไม่ใช่เพียงสัตว์ใช้งานหรือสัตว์ป่า แต่เป็นเสมือนสมาชิกในครอบครัวที่ต้องได้รับการดูแลเอาใจใส่ทั้งด้านร่างกายและจิตใจอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่การให้อาหาร การอาบน้ำ การรักษาพยาบาล ไปจนถึงการใช้ชีวิตร่วมกันในหมู่บ้านเดียวกันอย่างกลมกลืน ซึ่งรูปแบบการเลี้ยงช้างของที่นี่ถือเป็นเอกลักษณ์ที่แตกต่างจากพื้นที่อื่น เพราะเป็นการเลี้ยงแบบครอบครัวที่มีควาญช้างดูแลช้างของตนเองอย่างต่อเนื่องและสืบทอดความรู้จากรุ่นสู่รุ่นโดยไม่ขาดช่วง

ภายในศูนย์คชศึกษาประกอบด้วยพื้นที่สำคัญหลายส่วน โดยเฉพาะโครงการ Elephant World หรือ “โลกของช้าง” ซึ่งเป็นพื้นที่พัฒนาใหม่ที่ออกแบบให้เป็นศูนย์เรียนรู้สมัยใหม่ควบคู่กับการอนุรักษ์วัฒนธรรมดั้งเดิม โดยภายในมีพิพิธภัณฑ์ช้างที่จัดแสดงเรื่องราวประวัติศาสตร์ความเป็นมาของช้างไทย เครื่องมือที่ใช้ในการคล้องช้างในอดีต ตลอดจนวิถีชีวิตของชาวกูยที่เกี่ยวข้องกับช้างอย่างละเอียด นอกจากนี้ยังมีหอชมวิวที่สามารถขึ้นไปมองเห็นทัศนียภาพของหมู่บ้านช้างบ้านตากลางได้แบบพาโนรามา รวมถึงแม่น้ำมูลและพื้นที่ชุมชนโดยรอบที่ยังคงความเป็นธรรมชาติไว้อย่างสมบูรณ์

อีกหนึ่งจุดเด่นที่สำคัญคือบริเวณลานแสดงช้างซึ่งใช้สำหรับจัดกิจกรรมและการแสดงความสามารถของช้าง เช่น การวาดภาพด้วยงวง การเตะฟุตบอล การลากไม้ และการสื่อสารระหว่างควาญช้างกับช้างซึ่งเป็นการแสดงถึงความผูกพัน ความเข้าใจ และการฝึกฝนที่สืบทอดกันมายาวนานอย่างลึกซึ้ง โดยกิจกรรมเหล่านี้ไม่ได้มีเพียงเพื่อความบันเทิงเท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงความร่วมมือระหว่างมนุษย์และสัตว์ที่อยู่ร่วมกันอย่างพึ่งพาอาศัยกันอย่างแท้จริง

นอกจากกิจกรรมการแสดงแล้ว นักท่องเที่ยวยังสามารถเข้าร่วมประสบการณ์แบบใกล้ชิด เช่น การให้อาหารช้าง การเดินชมวิถีชีวิตภายในหมู่บ้าน การถ่ายภาพร่วมกับช้าง และการเรียนรู้ขั้นตอนการดูแลช้างจากควาญช้างตัวจริง รวมถึงการได้สัมผัสวิถีชีวิตของชาวกูยที่ยังคงรักษาขนบธรรมเนียมและความเชื่อดั้งเดิมเกี่ยวกับช้างไว้อย่างเหนียวแน่น เช่น พิธีกรรมการตั้งชื่อช้าง พิธีไหว้ครูควาญช้าง และความเชื่อเรื่องวิญญาณช้างที่ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำชุมชน

ในภาพรวม ศูนย์คชศึกษาไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป แต่เป็นพื้นที่ที่ผสมผสานระหว่างการอนุรักษ์วัฒนธรรม การเรียนรู้เชิงชาติพันธุ์ และการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์เข้าไว้ด้วยกันอย่างสมบูรณ์ ทำให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจถึงรากเหง้าทางวัฒนธรรมของชาวกูย รวมถึงความสำคัญของช้างในวิถีชีวิตคนไทยภาคอีสานอย่างลึกซึ้ง อีกทั้งยังถือเป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ด้าน “คนกับช้าง” ที่ใหญ่และมีเอกลักษณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ซึ่งยังคงดำรงอยู่และพัฒนาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้วัฒนธรรมอันทรงคุณค่านี้ไม่สูญหายไปตามกาลเวลา

• มาดูรอบโชว์ 10.00 หรือ 14.00 น.

• มาเช้าจะได้ที่นั่งดี

• เตรียมเงินสดสำหรับอาหารช้าง/ของฝาก

• ใส่เสื้อผ้าสบาย อากาศค่อนข้างร้อน

• ถ้ามีเทศกาลบวชนาคช้าง ห้ามพลาด บรรยากาศยิ่งใหญ่มาก