พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดม่วง (Wat Muang Folk Museum) ตั้งอยู่ภายในบริเวณวัดม่วง ริมแม่น้ำแม่กลอง ในตำบลบ้านม่วง อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี ถือเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและวัฒนธรรมชาวไทยเชื้อสายมอญที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดราชบุรี พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่างพระสงฆ์ ชาวบ้านในชุมชน และหน่วยงานด้านวิชาการที่ต้องการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของชุมชนมอญลุ่มน้ำแม่กลอง ซึ่งมีประวัติการตั้งถิ่นฐานมายาวนานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย โดยบริเวณชุมชนบ้านม่วงในอดีตเป็นพื้นที่ที่ผู้คนหลายเชื้อชาติอาศัยอยู่ร่วมกัน ทั้งชาวมอญ ไทย จีน ลาว กะเหรี่ยง และญวน จนเกิดการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่สะท้อนให้เห็นผ่านภาษา ประเพณี ความเชื่อ และวิถีชีวิตของคนในพื้นที่มาจนถึงปัจจุบัน

ภายในพิพิธภัณฑ์มีการจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับชุมชนมอญในลุ่มน้ำแม่กลองอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะประวัติการอพยพของชาวมอญเข้าสู่ประเทศไทยในแต่ละยุคสมัย รวมถึงการตั้งถิ่นฐานบริเวณอำเภอบ้านโป่งและพื้นที่ใกล้เคียง นิทรรศการจำนวนมากอธิบายถึงความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของชุมชนริมน้ำในอดีต ผ่านภาพถ่ายเก่า เอกสารประวัติศาสตร์ และคำบอกเล่าจากคนในท้องถิ่น ทำให้ผู้เข้าชมสามารถเข้าใจพัฒนาการของชุมชนบ้านม่วงได้อย่างชัดเจน อีกทั้งยังสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของแม่น้ำแม่กลองที่เป็นศูนย์กลางการคมนาคม การค้าขาย และการดำรงชีวิตของผู้คนในอดีต

หนึ่งในจุดเด่นสำคัญของพิพิธภัณฑ์คือการรวบรวมคัมภีร์ใบลานภาษามอญโบราณ ผ้าห่อคัมภีร์ และเอกสารโบราณจำนวนมาก ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญา ความเชื่อ และการศึกษาของชุมชนมอญในอดีต นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน เครื่องมือทำเกษตร อุปกรณ์จับสัตว์น้ำ เครื่องปั้นดินเผา เครื่องไม้ เครื่องใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา ตลอดจนเสื้อผ้าและเครื่องแต่งกายพื้นเมืองของชาวมอญ วัตถุเหล่านี้ล้วนเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิตที่ผูกพันกับสายน้ำ การเกษตร และพุทธศาสนา ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของชุมชนริมแม่น้ำแม่กลองมาอย่างยาวนาน

ตัวอาคารพิพิธภัณฑ์และพื้นที่โดยรอบยังคงบรรยากาศแบบวัดชุมชนดั้งเดิมที่เงียบสงบ ภายในวัดม่วงยังมีสถาปัตยกรรมเก่าแก่ที่สะท้อนอิทธิพลศิลปะมอญผสมผสานกับศิลปกรรมไทยพื้นถิ่น ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสบรรยากาศทางวัฒนธรรมอย่างใกล้ชิด นอกจากการจัดแสดงโบราณวัตถุแล้ว พิพิธภัณฑ์ยังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านมอญศึกษา และเป็นพื้นที่อนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านม่วง โดยมีนักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ และนักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเดินทางเข้ามาศึกษาข้อมูลอยู่เป็นประจำ ถือเป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่มีคุณค่าทั้งในด้านประวัติศาสตร์ สังคม และอัตลักษณ์ท้องถิ่นของจังหวัดราชบุรี

• จากกรุงเทพฯ ใช้เส้นทางถนนเพชรเกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) หรือถนนบรมราชชนนี มุ่งหน้าสู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เมื่อเข้าสู่อำเภอบ้านโป่ง ให้ใช้เส้นทางเลียบแม่น้ำแม่กลอง (ทางหลวงหมายเลข 3089) ข้ามสะพานและตามป้ายบอกทางไปยังตำบลบ้านม่วง วัดม่วงจะอยู่ทางขวามือ มีที่จอดรถสะดวกสบายภายในวัด

• ควรแต่งกายสุภาพเนื่องจากพิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ภายในวัด

• แนะนำให้มาในช่วงเช้า อากาศไม่ร้อนและเดินชมได้สบาย

• ควรติดต่อสอบถามเวลาเปิดล่วงหน้าในวันธรรมดา

• หลีกเลี่ยงการสัมผัสคัมภีร์ใบลานและโบราณวัตถุโดยตรง

ค่าเข้าชม:

• ไม่เสียค่าเข้าชม

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดให้เข้าชมทุกวันเสาร์ – อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ เวลา 09.00 น. – 16.00 น. (สำหรับวันธรรมดาควรติดต่อสอบถามล่วงหน้า)