วัดพระธาตุดวงเดียว (Wat Phra That Duang Diao) เป็นโบราณสถานสำคัญของอำเภอลี้ ตั้งอยู่บนเนินเขาที่เคยเป็นศูนย์กลางของเมืองโบราณในอดีต โดดเด่นทั้งในด้านตำนานความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับพระนางจามเทวี ประวัติศาสตร์การก่อตั้งเมืองลี้ และบทบาทในฐานะศูนย์รวมศรัทธาของชุมชนมายาวนาน ปัจจุบันยังเป็นจุดชมวิวที่งดงามและสงบที่สุดแห่งหนึ่งของพื้นที่

ตำนานดวงแก้วและกำเนิดเมืองลี้

ตำนานท้องถิ่นเล่าว่า เมื่อครั้งพระนางจามเทวีเสด็จมาสำรวจพื้นที่เพื่อสร้างเมืองบริวาร ได้ทอดพระเนตรเห็น ดวงแก้วส่องสว่างลอยขึ้นมาเพียงดวงเดียว ต่างจากบริเวณใกล้เคียงที่ปรากฏถึงห้าดวง พระองค์จึงโปรดให้สร้างเจดีย์ครอบไว้เป็นพุทธบูชา และถือเป็นนิมิตมงคลของการตั้งเมืองลี้

ตำนานช้างมงคลและพระธาตุกลางเวียง

อีกตำนานหนึ่งกล่าวว่า ในสมัยที่พระนางจามเทวีเสด็จหนีภัยสงครามจากหลวงพระบาง ช้างมงคลได้แสดงกิริยามงคล 5 ประการก่อนล้มลงสิ้นชีวิต ณ บริเวณนี้ พระนางจึงโปรดให้เผาซากช้างและก่อเจดีย์ครอบไว้ พร้อมสถาปนาเมืองลี้ขึ้น ทำให้วัดแห่งนี้มีอีกชื่อว่า “พระธาตุกลางเวียง”

สถาปัตยกรรมพระธาตุในปัจจุบัน

องค์พระธาตุที่เห็นในปัจจุบันมีอายุไม่เกินประมาณ 80 ปี เนื่องจากเป็นการสร้างใหม่ครอบองค์เดิม เจดีย์มีลักษณะเป็นทรงเหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง รูปทรงเพรียวสูงประมาณ 30 เมตร ตั้งอยู่ภายในระเบียงคด โดยการก่อสร้างใหม่ทำให้ไม่ปรากฏเค้าโครงของเจดีย์ดั้งเดิมแล้ว

พื้นที่เมืองโบราณและร่องรอยประวัติศาสตร์

บริเวณวัดตั้งอยู่บนตำแหน่งเมืองโบราณเดิมของเมืองลี้ และในปัจจุบันยังสามารถพบ ร่องรอยคันคูเวียง หลงเหลืออยู่บางส่วน โดยเฉพาะตามแนวถนนพหลโยธิน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของพื้นที่นี้ในอดีต

จุดชมวิวและบรรยากาศสงบ

ด้วยที่ตั้งบนเนินเขา วัดแห่งนี้จึงเป็นจุดชมวิวที่สามารถมองเห็นทิวเขาและตัวเมืองลี้ได้แบบกว้างไกล บรรยากาศเงียบสงบ เหมาะแก่การไหว้พระ ทำสมาธิ และพักผ่อนท่ามกลางธรรมชาติ

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวอำเภอลี้ ขับไปทางทิศตะวันตกเล็กน้อย มีป้ายบอกทางชัดเจน ถนนขึ้นเนินเป็นคอนกรีต รถทุกชนิดเข้าถึงได้สะดวก

• แนะนำให้ไหว้ พระธาตุห้าดวงก่อน แล้วมาจบที่นี่ตามตำนาน

• ช่วงเย็นประมาณ 16:30 น. เหมาะสำหรับถ่ายภาพที่สุด

• แต่งกายสุภาพเพราะเป็นวัดที่มีพระจำพรรษา

• วันที่อากาศใสจะเห็นวิวเมืองลี้ชัดเจนมาก

• สามารถแวะชมร่องรอยคูเวียงโบราณบริเวณใกล้เคียงได้

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน 08:00 – 17:00 น.