ศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำ (Ban Mae Tam Arts and Crafts Center) ตั้งอยู่ที่บ้านแม่ต๋ำ หมู่ที่ 1 ตำบลเสริมซ้าย อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง ห่างจากตัวเมืองลำปางประมาณ 30 กิโลเมตร เป็นหนึ่งในโครงการตามพระราชดำริที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ และเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านงานหัตถกรรมพื้นบ้านที่สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนแม่ต๋ำ

ความเป็นมาของศูนย์ศิลปาชีพแห่งนี้เริ่มต้นเมื่อวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2527 ในระหว่างที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ) เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วย สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง โดยพระครูโสภณคุณารักษ์ เจ้าคณะอำเภอเสริมงาม ได้กราบบังคมทูลถึงสภาพความเป็นอยู่ของชาวบ้านแม่ต๋ำ ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่มีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา มีที่ราบสำหรับปลูกข้าวเพียงเล็กน้อย ชาวบ้านจำนวนมากจึงต้องทำไร่เลื่อนลอยและรับจ้างตัดไม้ขายเพื่อยังชีพ

เดิมพื้นที่บริเวณนี้เคยเป็น ป่าไม้สักที่อุดมสมบูรณ์ แต่จากการบุกรุกป่าและการแผ้วถางเพื่อทำไร่เลื่อนลอย ทำให้ทรัพยากรป่าไม้ลดลงอย่างมาก แม้จะใช้ทรัพยากรธรรมชาติเป็นแหล่งรายได้ แต่ชาวบ้านก็ยังคงยากจน เนื่องจากมีพื้นที่เพาะปลูกจำกัดและขาดความรู้ด้านการเกษตรที่เหมาะสม

ด้วยพระราชหฤทัยที่ทรงห่วงใยความเป็นอยู่ของราษฎร สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงมีพระราชเสาวนีย์ให้ ท่านผู้หญิงสุประภาดา เกษมสันต์ ราชเลขานุการในพระองค์ ลงพื้นที่สำรวจสภาพหมู่บ้านเมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2527 และได้มีพระราชดำริให้จัดตั้ง ศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำ เพื่อสร้างอาชีพที่มั่นคงให้กับราษฎรและลดการทำลายทรัพยากรป่าไม้

กิจกรรมของศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำแบ่งออกเป็น 3 กิจกรรมสำคัญ ได้แก่

1. กิจกรรมด้านการอนุรักษ์ป่าและสัตว์ป่า
มีการปลูกป่า เพาะชำกล้าไม้ ฟื้นฟูพันธุ์ไม้ท้องถิ่น และลาดตระเวนป้องกันการลักลอบตัดไม้ รวมถึงการป้องกันไฟป่าและการล่าสัตว์ เพื่อรักษาความสมบูรณ์ของผืนป่าในพื้นที่

2. กิจกรรมด้านเกษตรกรรม
มีการจัดทำแปลงสาธิตการเกษตร เช่น การปลูกส้ม การปลูกผัก และการทดลองปลูกพืชชนิดต่าง ๆ เพื่อให้ชาวบ้านศึกษาเป็นตัวอย่าง พร้อมทั้งสนับสนุนพันธุ์ข้าว พันธุ์ผัก รวมถึงการเลี้ยงสัตว์ เช่น ไก่และหมู เพื่อเป็นการเสริมรายได้ให้กับครัวเรือน

3. กิจกรรมด้านศิลปาชีพและหัตถกรรม
เริ่มต้นจาก การทอผ้าฝ้าย โดยมีการสร้างอาคารโรงฝึกทอผ้าแล้วเสร็จในเดือน มีนาคม พ.ศ. 2527 ต่อมามีการพัฒนาอาชีพด้าน เครื่องปั้นดินเผา (เซรามิก) ซึ่งได้รับความร่วมมือจากกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงการสนับสนุนจากศูนย์วิจัยและพัฒนาอุตสาหกรรมเครื่องปั้นดินเผาที่ส่งผู้เชี่ยวชาญมาถ่ายทอดความรู้ให้กับชาวบ้าน

นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาอาชีพด้าน การแกะสลักไม้ การทอผ้าไหม การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม และการจักสานไม้ไผ่ ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตขึ้นจะนำมาจำหน่ายในราคาย่อมเยา เป็นรายได้เสริมให้กับครอบครัว และยังช่วยสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนให้คงอยู่ต่อไป

ปัจจุบันศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำจึงเป็นทั้ง ศูนย์เรียนรู้ด้านหัตถกรรมพื้นบ้าน แหล่งศึกษาการพัฒนาชุมชนตามแนวพระราชดำริ และสถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่เปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้กระบวนการผลิตงานฝีมือท้องถิ่น พร้อมสัมผัสวิถีชีวิตเรียบง่ายของชุมชนท่ามกลางธรรมชาติของอำเภอเสริมงาม

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองลำปาง ใช้ทางหลวงหมายเลข 1034 (ลำปาง–เกาะคา) จากนั้นเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1274 มุ่งหน้าสู่อำเภอเสริมงาม และเดินทางต่อไปยังตำบลเสริมซ้าย ระยะทางประมาณ 30 กิโลเมตร ถนนลาดยางเดินทางสะดวก

• แนะนำช่วง 09:00 – 15:00 น. ในวันธรรมดา เพื่อชมการทำงานของกลุ่มศิลปาชีพ

• ผ้าฝ้ายทอมือลายพื้นเมือง และผ้าไหมยกดอกที่มีลวดลายประณีต

• การซื้อผลิตภัณฑ์โดยตรงช่วยสร้างรายได้ให้ชาวบ้านในพื้นที่

• สามารถถ่ายภาพขั้นตอนการทอผ้าและบรรยากาศวิถีชุมชนได้อย่างสวยงาม

• ควรแต่งกายสุภาพ เนื่องจากพื้นที่เป็นศูนย์เรียนรู้ของชุมชน

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

• วันจันทร์ – ศุกร์: 08:30 – 16:30 น.
  ปิดทำการ: วันเสาร์ – อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์