สวนรุกขชาติน้ำพอง (Nam Phong Arboretum) หรือที่รู้จักกันอย่างเป็นทางการในฐานะแหล่งอนุรักษ์พันธุกรรมพืชสำคัญของจังหวัดขอนแก่น ตั้งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าโคกหลวง ตำบลโคกสี มีพื้นที่รับผิดชอบประมาณ 1,000 ไร่ พื้นที่แห่งนี้ได้รับการจัดตั้งขึ้นโดยกรมป่าไม้ (ปัจจุบันอยู่ภายใต้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช) เพื่อเป็นสถานที่รวบรวมและอนุรักษ์พรรณไม้ที่เป็นเอกลักษณ์ของระบบนิเวศป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณในแถบที่ราบสูงโคราช

สภาพทางธรณีวิทยาของ "โสกแต้" ถือเป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้นักท่องเที่ยวและนักศึกษาวิชาธรณีวิทยาเดินทางมาเยือน คำว่า "โสก" เป็นภาษาถิ่นหมายถึง ร่องน้ำหรือลำธารที่เกิดจากการกัดเซาะ ส่วน "แต้" มาจากต้นมะค่าแต้ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้เด่น พื้นที่นี้มีลักษณะเป็นลานหินทรายขนาดใหญ่ ของกลุ่มหินโคราช ที่ผ่านกระบวนการทางธรรมชาติมานานหลายล้านปี ทั้งการยกตัวของเปลือกโลกและการกัดเซาะของน้ำฝนจนเกิดเป็นโตรกผาขนาดเล็กและร่องหินลึกที่มีลักษณะคดเคี้ยวสวยงาม ในช่วงฤดูฝนจะมีสายน้ำไหลรินตามโขดหินสร้างความชุ่มชื้นไปทั่วบริเวณ ขณะที่ในฤดูหนาวและฤดูแล้ง ลานหินจะเผยให้เห็นลวดลายการตกตะกอนของหินทรายอย่างชัดเจน

ในด้านความหลากหลายทางชีวภาพ สวนรุกขชาติแห่งนี้เป็นแหล่งรวมไม้หวงแทนและไม้เศรษฐกิจที่มีมูลค่าสูง เช่น พะยูง ที่มีการอนุรักษ์ไว้อย่างเข้มงวด, ประดู่ป่า, แดง, ชิงชัน และที่ขาดไม่ได้คือ มะค่าแต้ และมะค่าโมง นักท่องเที่ยวสามารถเดินบนเส้นทางศึกษาธรรมชาติที่จัดทำเป็นวงรอบผ่านสังคมพืชที่แตกต่างกัน ตั้งแต่บริเวณพื้นที่ราบลุ่มที่มีความชื้นสูงไปจนถึงสันเขาหินทรายที่แห้งแล้ง ซึ่งจะพบพืชกลุ่มทนแล้งและพืชกินแมลงบางชนิด เช่น หม้อข้าวหม้อแกงลิง และส้มกุ้ง

นอกจากนี้ พื้นที่ยังได้รับการพัฒนาให้เป็นศูนย์เรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อม โดยมีเจ้าหน้าที่คอยให้คำแนะนำเกี่ยวกับวงจรชีวิตของป่าไม้ การเพาะชำกล้าไม้ และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรป่าไม้อย่างยั่งยืน ภายในสวนมีการจัดแบ่งโซนอย่างเป็นสัดส่วน ประกอบด้วยสวนหย่อมรวบรวมไม้ดอกป่า ลานเอนกประสงค์สำหรับทำกิจกรรมค่ายเยาวชนอนุรักษ์ธรรมชาติ และจุดชมวิวที่สามารถมองเห็นทัศนียภาพของแนวป่าที่เชื่อมต่อกับอ่างเก็บน้ำน้ำพองในระยะไกล ทำให้โสกแต้ไม่ได้เป็นเพียงแค่สถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อน แต่เป็นห้องเรียนธรรมชาติที่สมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคอีสานตอนกลาง

---

วิธีการเดินทาง

• จากตัวเมืองขอนแก่น ใช้เส้นทางถนนเลี่ยงเมืองหรือเส้นทางไปทางอำเภอน้ำพอง (ทางหลวงหมายเลข 209 ขอนแก่น-กาฬสินธุ์) เลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 2183 ทางไปตำบลโคกสี มีป้ายบอกทางชัดเจนตลอดเส้นทาง ระยะทางจากตัวเมืองประมาณ 20-25 กิโลเมตร

---

คำแนะนำ

• ควรเตรียมยาทากันยุงมาด้วยหากต้องการเดินป่าในเส้นทางศึกษาธรรมชาติ

• ช่วงที่สวยที่สุดคือปลายฤดูฝนต้นฤดูหนาว เพราะต้นไม้จะเขียวชอุ่มและอากาศไม่ร้อนจนเกินไป

• รักษาความสะอาดและนำขยะกลับออกมาทิ้งด้านนอกเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม

---

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี ไม่เสียค่าธรรมเนียมสำหรับทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดทำการทุกวัน 08:30 – 16:30 น. (รวมวันหยุดนักขัตฤกษ์)

• หมายเหตุ: หากต้องการเข้าชมเป็นหมู่คณะหรือจัดกิจกรรมค่ายเยาวชน ควรติดต่อล่วงหน้าในวันและเวลาราชการ