วัดพระแก้ว (Wat Phra Kaeo) เป็นโบราณสถานสำคัญภายในเมืองโบราณศรีเทพ ซึ่งตั้งอยู่ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ เมืองโบราณแห่งนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในศูนย์กลางวัฒนธรรมยุคทวารวดีที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกโดยองค์การยูเนสโกในปี พ.ศ. 2566 วัดพระแก้วตั้งอยู่เกือบกึ่งกลางของ “เมืองใน” หรือพื้นที่ศูนย์กลางของเมืองโบราณ สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญทางศาสนาและพิธีกรรมของสถานที่แห่งนี้ในอดีต จากผังเมืองและแนวคูน้ำคันดินโดยรอบ แสดงให้เห็นถึงการวางผังเมืองอย่างเป็นระบบและมีความซับซ้อนตามแบบเมืองโบราณในยุคทวารวดี

ลักษณะเด่นของวัดพระแก้วคือโบราณสถานประธานขนาดใหญ่ที่ก่อสร้างด้วยศิลาแลงและอิฐ ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมยกสูง มีบันไดขึ้นทั้งสี่ด้าน บริเวณโดยรอบพบร่องรอยของฐานอาคารศาสนสถานและสิ่งก่อสร้างขนาดเล็กอีกหลายแห่ง นักโบราณคดีสันนิษฐานว่า พื้นที่ดังกล่าวเคยเป็นศูนย์กลางประกอบพิธีกรรมทางศาสนาและอาจมีการใช้งานต่อเนื่องหลายยุคสมัย ตั้งแต่สมัยทวารวดีราวพุทธศตวรรษที่ 12–16 ต่อเนื่องมาถึงสมัยลพบุรีหรืออิทธิพลเขมรโบราณในช่วงหลัง ทำให้ภายในพื้นที่พบรูปแบบศิลปกรรมและวัสดุก่อสร้างที่มีความหลากหลาย ทั้งลักษณะศิลปะแบบทวารวดีและรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมเขมร

จากการสำรวจและขุดค้นทางโบราณคดีของกรมศิลปากร พบโบราณวัตถุจำนวนมากภายในบริเวณวัดพระแก้ว เช่น ชิ้นส่วนพระพุทธรูปดินเผา พระพุทธรูปหินทราย เศษลวดลายปูนปั้น เครื่องประดับ และชิ้นส่วนสถาปัตยกรรมโบราณหลายประเภท หลักฐานเหล่านี้ช่วยสะท้อนให้เห็นว่า เมืองศรีเทพในอดีตเคยเป็นชุมชนขนาดใหญ่ที่มีความเจริญรุ่งเรืองทั้งด้านศาสนา การค้า และวัฒนธรรม อีกทั้งยังมีความสัมพันธ์กับเมืองสำคัญในภูมิภาคลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและอาณาจักรโบราณในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ชื่อ “วัดพระแก้ว” ไม่ปรากฏหลักฐานว่าเป็นชื่อดั้งเดิมในสมัยโบราณ แต่เป็นชื่อที่ชาวบ้านในพื้นที่เรียกต่อกันมา เนื่องจากในอดีตเคยมีการค้นพบพระพุทธรูปและวัตถุศักดิ์สิทธิ์ภายในบริเวณนี้ จึงเชื่อกันว่าเคยเป็นศาสนสถานสำคัญของเมืองโบราณศรีเทพ ปัจจุบันพื้นที่ได้รับการอนุรักษ์และบูรณะอย่างต่อเนื่องโดยกรมศิลปากร เพื่อรักษาสภาพโบราณสถานให้คงอยู่ใกล้เคียงกับรูปแบบดั้งเดิมมากที่สุด พร้อมทั้งเปิดให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวเข้าศึกษาประวัติศาสตร์และอารยธรรมโบราณของภาคกลางตอนบนของประเทศไทย

บรรยากาศโดยรอบวัดพระแก้วมีความเงียบสงบและรายล้อมด้วยพื้นที่สีเขียวของอุทยานประวัติศาสตร์ นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมแนวกำแพงโบราณ ฐานศาสนสถาน และซากสถาปัตยกรรมต่าง ๆ ได้อย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในช่วงเช้าหรือช่วงเย็นที่แสงแดดอ่อน จะช่วยขับให้พื้นผิวศิลาแลงมีสีส้มแดงสวยงาม เหมาะสำหรับการถ่ายภาพและการศึกษาศิลปกรรมโบราณ นอกจากนี้ ภายในอุทยานยังมีโบราณสถานสำคัญอื่น ๆ เช่น เขาคลังใน ปรางค์ศรีเทพ และแหล่งจัดแสดงโบราณวัตถุ ซึ่งช่วยให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจความรุ่งเรืองของเมืองศรีเทพในอดีตได้อย่างครบถ้วนมากยิ่งขึ้น

• จากตัวเมืองเพชรบูรณ์ ให้ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 21 (เพชรบูรณ์-สระบุรี) ขับลงมาทางใต้จนถึงอำเภอศรีเทพ จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 2211 ขับตรงไปประมาณ 9 กิโลเมตร จะถึงทางเข้าอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ขับรถเข้าไปด้านในเมืองส่วนในเพื่อเข้าชมวัดพระแก้ว

• ควรมาเที่ยวช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อน

• สวมหมวกหรือพกร่มเพราะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นลานกลางแจ้ง

• รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้ารัดส้นจะช่วยเดินชมโบราณสถานได้สะดวก

• ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 2–3 ชั่วโมงสำหรับเที่ยวรอบเมืองโบราณ

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: 20 บาท

• ชาวต่างชาติ: 100 บาท (ราคานี้เป็นค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ซึ่งรวมการเข้าชมวัดพระแก้วแล้ว)

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดให้เข้าชมตลอดวัน