วัดปงสนุกเหนือ–ใต้ (Wat Pong Sanuk Nuea–Tai) เป็นวัดโบราณสำคัญของจังหวัดลำปาง ตั้งอยู่ในย่านประวัติศาสตร์ เวียงเหนือ ภายในเขตกำแพงเมืองเขลางค์นครรุ่นที่ 2 วัดแห่งนี้มีอายุยาวนานกว่า 1,300 ปี และเป็นหนึ่งในศูนย์กลางทางศาสนาและวัฒนธรรมของเมืองลำปางมาตั้งแต่อดีต สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 1223 ในสมัย เจ้าอนันตยศ พระราชโอรสของพระนางจามเทวี เมื่อครั้งเสด็จมาสร้างเมืองเขลางค์นคร

จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์และสิ่งก่อสร้างที่ยังคงปรากฏอยู่ในปัจจุบัน สิ่งปลูกสร้างที่เก่าแก่ที่สุดของวัด ได้แก่ เจดีย์โบราณและวิหารพระเจ้าพันองค์ ซึ่งมีหลักฐานว่ามีการบูรณะครั้งใหญ่เมื่อประมาณ 120 ปีที่ผ่านมา สิ่งเหล่านี้จึงเป็นพยานสำคัญที่สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของวัดและชุมชนเวียงเหนือมาตั้งแต่อดีต

ที่มาของชื่อ “ปงสนุก”

ชื่อ “ปงสนุก” มีที่มาจากชื่อหมู่บ้านของชาว เชียงแสน ที่ถูกกวาดต้อนลงมาตั้งถิ่นฐานในนครลำปางในช่วงเหตุการณ์สงครามในอดีต ขณะเดียวกันชาวเมือง พะเยา ที่อพยพหนีภัยสงครามก็ได้มาตั้งถิ่นฐานในบริเวณเดียวกัน ทำให้พื้นที่เวียงเหนือกลายเป็นชุมชนที่รวมผู้คนจากหลายเมือง

จากหลักฐานจารึกและเอกสารโบราณ วัดแห่งนี้เคยมีชื่อเรียกหลายชื่อ ได้แก่

• วัดศรีจอมไคล

• วัดศรีเชียงภูมิ

• วัดดอนแก้ว

• วัดพะยาว

ต่อมาภายหลังชาวพะเยาบางส่วนได้อพยพกลับไปยังบ้านเกิด แต่ชาวเชียงแสนยังคงตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นครลำปาง ทำให้ชื่อ “วัดปงสนุก” กลายเป็นชื่อที่ใช้เรียกทั้งหมู่บ้านและวัดต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

วิหารพระเจ้าพันองค์ (UNESCO Award)

ไฮไลท์สำคัญที่สุดของวัดคือ วิหารพระเจ้าพันองค์ (Viharn Phra Chao Phan Ong) วิหารไม้สักทรงจัตุรมุขที่งดงามและหาชมได้ยาก ตัววิหารตั้งอยู่บนเนินดินที่เรียกว่า ม่อนดอย ซึ่งจำลองแนวคิด เขาพระสุเมรุ ตามคติจักรวาลวิทยาของล้านนา

ลักษณะเด่นของวิหาร ได้แก่

• หลังคาซ้อน 3 ชั้น

• โครงสร้าง ไม้สักทองทั้งหลัง

• งานไม้แกะสลักและงานฉลุสังกะสีอย่างประณีต

ภายในวิหารประดิษฐานพระพุทธรูปประธานหันพระพักตร์ออกสู่ สี่ทิศ และผนังโดยรอบประดับด้วย พระพิมพ์ดินเผาขนาดเล็กกว่า 1,080 องค์ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ “พระเจ้าพันองค์”

ด้วยคุณค่าทางสถาปัตยกรรมและการอนุรักษ์ที่อาศัยภูมิปัญญาช่างพื้นบ้านร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชน การบูรณะวิหารแห่งนี้จึงได้รับรางวัล UNESCO Asia-Pacific Heritage Award (Award of Merit) ในปี พ.ศ. 2551 นับเป็นหนึ่งในตัวอย่างสำคัญของการอนุรักษ์โบราณสถานในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

วัดพี่วัดน้อง ปงสนุกเหนือ-ใต้

อีกเอกลักษณ์หนึ่งของวัดคือการแบ่งพื้นที่ออกเป็น สองวัด ได้แก่

• วัดปงสนุกเหนือ

• วัดปงสนุกใต้

โดยมีถนนตัดผ่านตรงกลาง แม้พื้นที่จะอยู่ใกล้กันมาก แต่ในอดีตมีพระภิกษุและสามเณรจำพรรษาจำนวนมาก จึงแบ่งพื้นที่การดูแลออกเป็นสองส่วน

ฝั่ง ปงสนุกใต้ มีจุดเด่นคือ พระพุทธไสยาสน์ (พระนอน) องค์ใหญ่ และวิหารไม้โบราณที่งดงาม ขณะที่ฝั่ง ปงสนุกเหนือ เป็นที่ตั้งของ วิหารพระเจ้าพันองค์ อันโดดเด่น ทั้งสองวัดยังคงถือว่าเป็น วัดพี่วัดน้อง ที่ช่วยกันดูแลรักษาโบราณสถานและสืบทอดประเพณีของชุมชนเวียงเหนือมาอย่างต่อเนื่อง

• รถยนต์ส่วนตัว: จาก ห้าแยกหอนาฬิกาลำปาง ใช้ถนนทิพย์วรรณ มุ่งหน้าเข้าสู่เขตเวียงเหนือประมาณ 1.5 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวเข้าถนนปงสนุก จะพบวัดอยู่ทั้งสองฝั่งของถนน

• ควรมาในช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อชมแสงที่สวยงามของวิหารพระเจ้าพันองค์

• ถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหารและแต่งกายสุภาพ

• สามารถเดินชมทั้ง วัดปงสนุกเหนือและวัดปงสนุกใต้ ได้ในทริปเดียว

• เหมาะสำหรับผู้สนใจ สถาปัตยกรรมล้านนาและประวัติศาสตร์ลำปาง

• บริเวณเวียงเหนือยังมีวัดเก่าแก่หลายแห่ง สามารถวางแผนเที่ยวต่อได้

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิดทำการ:

• เปิดทุกวัน 07:00 – 17:00 น.