สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดี (Botanical Literature Garden) ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ “ป่าดงบังอี่” ในเขตอำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งเป็นพื้นที่ป่าธรรมชาติสำคัญของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีความอุดมสมบูรณ์ทั้งด้านพันธุ์ไม้ป่า สัตว์ป่า และระบบนิเวศแบบป่าดิบแล้ง–ป่าเต็งรังผสมผสาน สวนแห่งนี้เกิดขึ้นจากแนวคิดในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชของไทย ควบคู่กับการสร้างแหล่งเรียนรู้ด้านวรรณคดีและวัฒนธรรมโครงการสวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีร้อยเอ็ดมีจุดเด่นที่แตกต่างจากสวนพฤกษศาสตร์ทั่วไป คือการนำ “พืชในวรรณคดีไทย” มาเป็นแกนหลักในการจัดแสดง โดยคัดเลือกพรรณไม้ที่ปรากฏในวรรณกรรมสำคัญของชาติ เช่น รามเกียรติ์ ขุนช้างขุนแผน พระอภัยมณี และอิเหนา แล้วนำมาปลูกจริงในพื้นที่ พร้อมจัดหมวดหมู่ตามบริบทของเรื่องราวทางวรรณศิลป์ เพื่อให้ผู้เข้าชมสามารถเชื่อมโยงความรู้ด้านพฤกษศาสตร์เข้ากับมิติทางวัฒนธรรมได้อย่างเป็นรูปธรรม

ภายในพื้นที่สวนถูกออกแบบให้กลมกลืนกับธรรมชาติเดิมของป่าดงบังอี่ มีการใช้เส้นทางศึกษาธรรมชาติแบบเดินเท้าและสะพานไม้ยกระดับ เพื่อให้สามารถเข้าถึงพื้นที่ป่าชั้นในได้โดยไม่กระทบต่อระบบนิเวศโดยรอบ เส้นทางเหล่านี้พาผู้เข้าชมเดินผ่านเรือนยอดไม้ ลำธารธรรมชาติ และพื้นที่ป่าที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงในด้านองค์ความรู้ สวนแห่งนี้มีการติดตั้งป้ายข้อมูลพรรณไม้แบบละเอียด โดยระบุทั้งชื่อวิทยาศาสตร์ (Scientific name) ชื่อท้องถิ่น ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ถิ่นกำเนิด รวมถึงข้อความอ้างอิงจากวรรณคดีไทยที่เกี่ยวข้องกับพืชชนิดนั้น ๆ ทำให้พื้นที่นี้มีลักษณะเป็น “พิพิธภัณฑ์มีชีวิต” (Living Botanical Museum) ที่สามารถเรียนรู้ได้จริงจากของจริงในธรรมชาติ

นอกจากบทบาทด้านการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติแล้ว สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีร้อยเอ็ด ยังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการศึกษาและวิจัยด้านพฤกษศาสตร์ในภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ใช้เป็นพื้นที่ภาคสนามสำหรับนักเรียน นักศึกษา และนักวิจัยในการศึกษาระบบนิเวศ การอนุรักษ์พันธุ์พืช และความสัมพันธ์ระหว่างพืชกับวัฒนธรรมไทยพื้นที่แห่งนี้ยังมีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำและระบบนิเวศของลุ่มน้ำชีตอนล่าง โดยช่วยรักษาความชุ่มชื้นของพื้นที่ ลดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมการฟื้นฟูป่าธรรมชาติในระยะยาว อีกทั้งยังเป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจของชุมชนในพื้นที่และนักท่องเที่ยวที่สนใจการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์โดยรวมแล้ว สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีร้อยเอ็ดจึงเป็นมากกว่าสวนพฤกษศาสตร์ทั่วไป แต่เป็นพื้นที่บูรณาการระหว่าง “ธรรมชาติ–วิทยาศาสตร์–วรรณกรรม–การอนุรักษ์” ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อมในมิติทางวัฒนธรรมไทยได้อย่างลึกซึ้งและมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของภาคอีสานอย่างแท้จริง