โบราณสถานสระสี่เหลี่ยม (Sa Si Liam Ancient Site) เป็นแหล่งประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าอย่างยิ่งของอำเภอพนัสนิคม โดยเป็นสระน้ำโบราณขนาดใหญ่ที่ถูกขุดขึ้นในลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่ได้สัดส่วนอย่างน่าอัศจรรย์ ความสำคัญของสระน้ำแห่งนี้มีความผูกพันกับชุมชนอย่างลึกซึ้ง จนเป็นที่มาของการ ตั้งชื่อตำบลแห่งนี้ตามลักษณะของรูปสระว่า "ตำบลสระสี่เหลี่ยม" เพื่อเป็นสัญลักษณ์และเกียรติแก่โบราณสถานอันเป็นรากเหง้าของท้องถิ่น ตามข้อสันนิษฐานทางโบราณคดี สระแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำหรับการอุปโภคบริโภคของชุมชนโบราณที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่แถบนี้มาอย่างยาวนาน และยังเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาตามความเชื่อของคนในอดีตอีกด้วย

ลักษณะที่โดดเด่นและน่าอัศจรรย์ของสระสี่เหลี่ยมคือ การขุดสระลงไปในชั้นหิน ศิลาแลง ธรรมชาติ ซึ่งเป็นหินที่มีความแข็งแรงและทนทานอย่างมาก สระน้ำมีขนาดกว้างประมาณ 20 วา และยาวประมาณ 25 วา โดยขอบสระทั้งสี่ด้านมีการตัดเป็นแนวมุมฉากอย่างเรียบตรงและเป็นระเบียบสมชื่อสระสี่เหลี่ยม ภูมิปัญญาของคนโบราณในการเลือกทำเลที่ตั้งและวิธีการขุดเจาะผ่านชั้นหินศิลาแลงที่แข็งแกร่งนี้ แสดงให้เห็นถึงทักษะทางวิศวกรรมและความพยายามอย่างมหาศาลในยุคที่ยังไม่มีเครื่องจักรทันสมัย สระน้ำแห่งนี้จึงเป็นหลักฐานชิ้นสำคัญที่ยืนยันว่าอำเภอพนัสนิคมเคยเป็นศูนย์กลางของอารยธรรมที่มีความเจริญรุ่งเรืองและมีการจัดการระบบสาธารณูปโภคที่มีประสิทธิภาพมานานหลายร้อยปี

บรรยากาศโดยรอบของโบราณสถานสระสี่เหลี่ยมในปัจจุบัน ได้รับการบูรณะและปรับปรุงภูมิทัศน์โดยกรมศิลปากรร่วมกับท้องถิ่นให้มีความสวยงามและร่มรื่นเป็นอย่างมาก มีการจัดทำรั้วรอบขอบชิดเพื่อป้องกันความเสียหายแต่ยังคงอนุญาตให้ผู้ที่สนใจเข้าชมความงดงามของชั้นหินศิลาแลงโบราณและน้ำที่ใสสะอาดภายในสระได้อย่างใกล้ชิด รอบๆ บริเวณสระมีต้นไม้ใหญ่แผ่กิ่งก้านให้ร่มเงาตลอดวัน ทำให้สถานที่แห่งนี้กลายเป็นจุดพักผ่อนที่สงบเงียบและมีเสน่ห์ขรึมขลังเฉพาะตัว ผู้ที่มาเยือนจะรู้สึกได้ถึงความยิ่งใหญ่ของอดีตที่ยังคงหลงเหลือร่องรอยไว้ให้เราได้ศึกษาและชื่นชมท่ามกลางธรรมชาติที่บริสุทธิ์และเงียบสงบ

ขอเชิญชวนทุกท่านเดินทางมาสัมผัสกลิ่นอายประวัติศาสตร์ ณ โบราณสถานสระสี่เหลี่ยมแห่งนี้ สถานที่ที่ความเชื่อและความจริงทางโบราณคดีหลอมรวมอยู่ด้วยกันอย่างน่าภาคภูมิใจ การได้ยืนอยู่ริมขอบสระน้ำโบราณที่สร้างจากความสามัคคีและหยาดเหงื่อของคนรุ่นก่อน จะทำให้คุณตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติและความสำคัญของการอนุรักษ์มรดกไทยให้คงอยู่สืบไป โบราณสถานสระสี่เหลี่ยมพร้อมเปิดต้อนรับทุกคนให้เข้ามาศึกษาและซึมซับความยิ่งใหญ่ของชาวพนัสนิคมที่ส่งต่อความรุ่งเรืองผ่านกาลเวลามานานนับศตวรรษได้อย่างสมบูรณ์แบบ

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวอำเภอพนัสนิคม ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 315 (พนัสนิคม-พานทอง) และเลี้ยวเข้าสู่เขตตำบลสระสี่เหลี่ยม โดยจะมีป้ายบอกทางไปยังโบราณสถานสระสี่เหลี่ยมตลอดเส้นทาง

• รถโดยสารสาธารณะ: สามารถใช้บริการรถรับจ้างท้องถิ่นจากคิวรถพานทองหรือพนัสนิคมมายังสถานที่ได้ โดยถนนเข้าถึงจุดสำคัญเป็นถนนลาดยางเดินทางสะดวก

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: ช่วงเช้า (07:00 - 09:00 น.) หรือช่วงเย็น (16:30 - 18:00 น.) แสงแดดจะนุ่มนวลช่วยให้เห็นพื้นผิวหินศิลาแลงได้ชัดเจนและถ่ายรูปสวย

• การถ่ายภาพ: ลองใช้มุมสูงหรือมุมจากมุมสระเพื่อให้เห็นรูปทรง "สี่เหลี่ยม" อันเป็นเอกลักษณ์ของโบราณสถานแห่งนี้

• การอนุรักษ์: โปรดช่วยกันรักษาความสะอาด ไม่ทิ้งขยะลงในสระน้ำหรือขูดขีดผนังหินศิลาแลงโดยเด็ดขาด

• สิ่งที่ควรเตรียม: แนะนำให้พกหมวก ร่ม และเครื่องดื่มเย็นๆ เนื่องจากเป็นโบราณสถานกลางแจ้ง

• ความปลอดภัย: ระมัดระวังขณะเดินชมบริเวณขอบสระ เนื่องจากพื้นหินศิลาแลงอาจมีความขรุขระตามธรรมชาติ

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน: 06:00 น. – 18:00 น.