พระพุทธรูปยืนมงคล (Phra Phuttha Yuen Mongkhon) หรือที่ชาวบ้านนิยมเรียกว่า “หลวงพ่อพระยืน” ถือเป็นหนึ่งในโบราณวัตถุสำคัญที่สุดของอำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความเชื่อพื้นบ้านอีสาน โดยนักวิชาการหลายฝ่ายสันนิษฐานว่าองค์พระมีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 12–16 ตรงกับยุคทวารวดีตอนปลายที่ได้รับอิทธิพลศิลปะขอมโบราณเข้ามาผสมผสานในพื้นที่ลุ่มน้ำชีองค์พระถูกแกะสลักขึ้นจาก “หินทรายแดง” ทั้งก้อน ซึ่งเป็นวัสดุสำคัญที่นิยมใช้สร้างศาสนสถานและเทวรูปในวัฒนธรรมขอมโบราณ ลักษณะพระพักตร์ค่อนข้างเหลี่ยม พระขนงต่อกันเป็นปีกกา พระวรกายสูงเพรียว และประทับยืนตรงในลักษณะสงบนิ่ง สะท้อนรูปแบบศิลปะที่ผสมระหว่างพุทธศิลป์ทวารวดีและเขมรโบราณได้อย่างชัดเจน ถือเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของชุมชนโบราณในแถบกันทรวิชัย ซึ่งเคยเป็นศูนย์กลางวัฒนธรรมและเส้นทางการค้าสำคัญในภาคอีสาน

สิ่งที่ทำให้พระพุทธรูปยืนมงคลแตกต่างจากพระพุทธรูปโบราณทั่วไป คือการประดิษฐานอยู่ “กลางลานโพธิ์” แบบเปิดโล่งตามคติความเชื่อดั้งเดิม ไม่ได้อยู่ภายในพระอุโบสถเหมือนวัดสมัยใหม่ รอบองค์พระยังปรากฏ “ใบเสมาหินทราย” โบราณปักล้อมอยู่ถึงสองชั้น โดยใบเสมาเหล่านี้ถือเป็นสัญลักษณ์กำหนดเขตพุทธาวาสในวัฒนธรรมทวารวดี นักโบราณคดีเชื่อว่าพื้นที่แห่งนี้อาจเคยเป็นศาสนสถานสำคัญมาตั้งแต่ก่อนการตั้งวัดในปัจจุบันอีกหนึ่งเสน่ห์สำคัญคือ “ตำนานพระยืนชาย–หญิง” ที่เล่าขานกันมาหลายชั่วอายุคน ชาวบ้านเชื่อว่าในอดีตเมืองกันทรวิชัยประสบภัยแล้งอย่างหนักจนพืชผลเสียหาย ผู้คนจึงรวมพลังกันสร้างพระพุทธรูปเพื่อขอฝน โดยฝ่ายชายสร้าง “พระพุทธมิ่งเมือง” ส่วนฝ่ายหญิงสร้าง “พระพุทธรูปยืนมงคล” เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จและมีพิธีสมโภช ฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล บ้านเมืองกลับมาอุดมสมบูรณ์ ทำให้ชาวบ้านเชื่อว่าองค์พระมีความศักดิ์สิทธิ์ด้านความอุดมสมบูรณ์ การขอฝน และความร่มเย็นของบ้านเมือง

ภายในวัดพุทธมงคลในปัจจุบัน ยังคงรักษาบรรยากาศแบบวัดชุมชนดั้งเดิมเอาไว้ได้อย่างสงบ ร่มรื่นด้วยต้นโพธิ์ใหญ่และไม้ยืนต้นเก่าแก่ บริเวณฐานองค์พระมีร่องรอยการบูรณะหลายยุคสมัย สะท้อนให้เห็นว่าชุมชนให้ความเคารพและดูแลองค์พระต่อเนื่องมาอย่างยาวนาน แม้จะมีการสร้างหลังคาคลุมองค์พระเพิ่มเติมในยุคหลังเพื่อป้องกันแดดและฝน แต่ยังคงรักษารูปแบบการประดิษฐานกลางแจ้งตามความเชื่อโบราณเอาไว้ในทางความเชื่อ ชาวบ้านนิยมเดินทางมากราบไหว้เพื่อขอพรเรื่องความเป็นสิริมงคล ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล ความอุดมสมบูรณ์ของครอบครัว และความสงบร่มเย็นในชีวิต โดยเฉพาะในช่วงเทศกาลสำคัญทางพระพุทธศาสนา จะมีผู้คนเดินทางมาปิดทอง สรงน้ำ และถวายดอกไม้ธูปเทียนอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นศูนย์รวมศรัทธาที่มีชีวิต ไม่ใช่เพียงโบราณสถานทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นหัวใจทางจิตวิญญาณของชุมชนกันทรวิชัยมาจนถึงปัจจุบัน

• พระพุทธรูปหินทรายแดงสมัยทวารวดี อายุกว่าพันปี

• ตั้งอยู่กลางลานโพธิ์ รายล้อมด้วยใบเสมาหินโบราณ

• สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองอำเภอกันทรวิชัย

• มีตำนานขอฝนคู่กับ “พระพุทธมิ่งเมือง”

• บรรยากาศสงบ ร่มรื่น เหมาะแก่การกราบไหว้และชมประวัติศาสตร์