ปราสาทตำหนักไทร (Prasat Tamnak Sai) เป็นโบราณสถานขอมขนาดเล็กที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรม ตั้งอยู่บริเวณบ้านสำโรงเกียรติ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 16–17 ตรงกับยุครุ่งเรืองของอาณาจักรขอมโบราณ โดยได้รับอิทธิพลศิลปกรรมแบบคลังต่อเนื่องถึงแบบบาปวน ซึ่งเป็นรูปแบบศิลปะที่นิยมสร้างศาสนสถานในภาคอีสานใต้ของไทยลักษณะเด่นของปราสาทคือเป็น “ปรางค์เดี่ยว” ก่อสร้างด้วยอิฐบนฐานศิลาแลง มีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส หันหน้าไปทางทิศตะวันออกตามคติความเชื่อของศาสนาฮินดูที่ถือว่าทิศตะวันออกเป็นทิศแห่งเทพเจ้าและความเป็นมงคล ตัวปราสาทมีประตูจริงเพียงด้านเดียว ส่วนอีกสามด้านทำเป็น “ประตูหลอก” เพื่อความสมดุลทางสถาปัตยกรรมและความเชื่อเชิงสัญลักษณ์

จุดที่น่าสนใจมากคือเทคนิคการก่ออิฐแบบโบราณ ซึ่งใช้อิฐเรียงแนบสนิทโดยแทบไม่เห็นรอยปูนเชื่อม แสดงถึงภูมิปัญญาช่างขอมในยุคนั้นที่มีความชำนาญสูง อิฐบางก้อนยังคงสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ แม้ผ่านกาลเวลามาหลายร้อยปี ขณะที่ส่วนยอดของปราสาทได้พังทลายลงตามธรรมชาติ เหลือเพียงโครงผนังและกรอบประตูให้เห็นเค้าโครงเดิมบริเวณรอบปราสาทในอดีตเคยมีต้นไทรขนาดใหญ่ขึ้นปกคลุมหนาแน่น รากไม้แผ่พันไปตามผนังอิฐจนดูคล้ายตำหนักกลางป่า ชาวบ้านจึงเรียกสถานที่แห่งนี้ว่า “ปราสาทตำหนักไทร” ซึ่งกลายเป็นชื่อเรียกติดปากมาจนถึงปัจจุบัน แม้ปัจจุบันต้นไทรบางส่วนจะถูกตัดแต่งเพื่อการอนุรักษ์ แต่บรรยากาศโดยรอบยังคงมีความร่มรื่นและเงียบสงบ

ภายในพื้นที่ยังเคยค้นพบทับหลังหินทรายแกะสลักรูป “พระนารายณ์บรรทมสินธุ์” ซึ่งถือเป็นงานศิลปกรรมชั้นสูงของขอมโบราณ สะท้อนว่าปราสาทแห่งนี้น่าจะเกี่ยวข้องกับศาสนาฮินดูลัทธิไวษณพ หรือการนับถือพระวิษณุ ก่อนที่อิทธิพลพุทธศาสนาจะเข้ามาแทนที่ในช่วงหลังกรมศิลปากรได้ดำเนินการบูรณะและเสริมความมั่นคงให้กับตัวปราสาท เพื่อป้องกันการพังทลายเพิ่มเติม พร้อมปรับภูมิทัศน์โดยรอบให้เหมาะแก่การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ปัจจุบันปราสาทตำหนักไทรจึงเป็นอีกหนึ่งโบราณสถานสำคัญของจังหวัดศรีสะเกษ ที่สะท้อนความรุ่งเรืองของอารยธรรมขอมในดินแดนอีสานใต้ได้อย่างชัดเจน ทั้งในด้านศิลปกรรม ความเชื่อ และภูมิปัญญาการก่อสร้างในอดีต

---

วิธีการเดินทาง

• รถยนต์: จากตัวเมืองศรีสะเกษ ใช้ทางหลวงหมายเลข 2111 มุ่งหน้าสู่อำเภอขุนหาญ เมื่อถึงตัวอำเภอให้ใช้เส้นทางไปน้ำตกสำโรงเกียรติ ตามทางหลวงหมายเลข 2127 ปราสาทจะตั้งอยู่ริมถนนด้านขวามือ ก่อนถึงน้ำตกสำโรงเกียรติประมาณ 4–5 กิโลเมตร

---

คำแนะนำ

---

ค่าเข้าชม:

• ไม่เสียค่าเข้าชม

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08:00 – 18:00 น.