อุทยานแห่งชาติรามคำแหง (Ramkhamhaeng National Park) หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า เขาหลวง เป็นอุทยานแห่งชาติทางประวัติศาสตร์แห่งแรกของประเทศไทยที่ได้รับการประกาศจัดตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2523 มีพื้นที่ครอบคลุมภูเขาสูงชันที่มีรูปร่างคล้ายรูปทรงเจดีย์กลางป่าลึก ยอดเขาที่สูงที่สุดมีความสูงประมาณ 1,200 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาโดดที่ตั้งอยู่อย่างสง่างามบนที่ราบลุ่มแม่น้ำยม ในอดีตพื้นที่แห่งนี้มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างมาก เนื่องจากเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญที่ชาวสุโขทัยโบราณใช้ระบบชลประทานผันน้ำไปใช้ในตัวเมืองเก่า และยังเชื่อว่าเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ใช้ประกอบพิธีสำคัญของกษัตริย์ในสมัยสุโขทัย

หัวใจหลักของการมาเยือนที่นี่คือการเดินเท้าขึ้นสู่ ยอดเขาหลวง ระยะทางประมาณ 3.7 กิโลเมตร แม้ระยะทางจะดูไม่ไกลมากนัก แต่เส้นทางมีความลาดชันสูงเกือบตลอดสาย (เฉลี่ย 45-60 องศา) นักเดินป่าจะได้ทดสอบความอดทนผ่านสภาพป่าที่หลากหลาย ตั้งแต่ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ไปจนถึงป่าดิบเขาที่อุดมสมบูรณ์ เมื่อเดินทางถึงด้านบนนักท่องเที่ยวจะได้พบกับยอดเขาสำคัญ 4 ยอด ได้แก่ ยอดเขานารายณ์ (จุดชมดวงอาทิตย์ขึ้นและทะเลหมอก), ยอดเขาพระเจดีย์, ยอดเขาภูกา และ ยอดเขาแม่ย่า (จุดชมดวงอาทิตย์ตก) ซึ่งแต่ละยอดจะให้มุมมองที่แตกต่างกันออกไปอย่างน่าประทับใจ

นอกจากทัศนียภาพที่งดงามแล้ว อุทยานแห่งชาติรามคำแหงยังเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่านานาชนิดและพรรณไม้หายาก โดยเฉพาะ สมุนไพร ที่มีชื่อเสียงมาตั้งแต่สมัยโบราณ บนยอดเขามีทุ่งหญ้าธรรมชาติขนาดใหญ่ที่เรียกว่า ทุ่งหญ้าเมืองบนซึ่งเป็นลานกว้างสำหรับกางเต็นท์พักแรมท่ามกลางอากาศที่หนาวเย็นตลอดทั้งปี การได้นอนดูดาวในคืนที่ฟ้าเปิดและตื่นมาพบกับแสงแรกของวันที่ส่องสว่างเหนือแนวเขาหลวง ถือเป็นประสบการณ์ที่คุ้มค่าสำหรับการเดินทางที่ยากลำบาก

ปัจจุบันอุทยานฯ ได้รับความนิยมอย่างมากจากนักท่องเที่ยวกลุ่มที่รักการผจญภัย และการถ่ายภาพแลนด์สเคป การเข้าชมสถานที่แห่งนี้จึงเป็นการสัมผัสสุโขทัยในอีกมุมมองหนึ่งที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงอารยธรรมไทยมานานนับร้อยปี และเป็นจุดหมายปลายทางที่นักเดินป่าต้องมาเยือนสักครั้งในชีวิตเพื่อบันทึกความทรงจำการเป็น "ผู้พิชิตเขาหลวงสุโขทัย"

• จากตัวเมืองสุโขทัย (คิวรถเทศบาล): นั่งรถสองแถวไม้ที่เป็นสัญลักษณ์ของสุโขทัย สาย สุโขทัย - คีรีมาศแจ้งคนขับว่าขอลงที่ แยกคีรีมาศ (ใช้เวลาประมาณ 45 นาที) แยกคีรีมาศไปยังด่านอุทยานฯ มีระยะทางประมาณ 12 กิโลเมตร

• มอเตอร์ไซค์รับจ้าง: มีให้บริการบริเวณตลาดใกล้แยกคีรีมาศ ราคาประมาณ 150-200 บาท 

• รถรับจ้างเหมา: หากเดินทางเป็นหมู่คณะ แนะนำให้เหมารถสองแถวจากตัวเมืองสุโขทัยให้มาส่งที่หน้าอุทยานฯ โดยตรง ราคาจะอยู่ที่ประมาณ 600-800 บาท

• การเดินทางกลับ: บริเวณหน้าอุทยานฯ ไม่มีรถสาธารณะจอดรอ แนะนำให้ขอเบอร์โทรศัพท์ของรถที่มาส่งไว้เพื่อนัดหมายเวลามารับขากลับ หรือติดต่อเจ้าหน้าที่อุทยานฯ ให้ช่วยประสานหารถรับจ้างในพื้นที่ให้

• จำกัดเวลาขึ้นเขา: อุทยานฯ อนุญาตให้เริ่มเดินขึ้นเขาได้ตั้งแต่เวลา 08:00 น. และห้ามขึ้นหลังเวลา 15:30 น. เพื่อป้องกันอันตรายจากความมืดระหว่างทาง

• น้ำดื่มและอาหาร: ด้านบนยอดเขามีน้ำใช้แต่ควรเตรียมน้ำดื่มไปเองอย่างน้อย 2 ลิตร และเตรียมอาหารแห้งขึ้นไป (มีร้านค้าสวัสดิการขายอาหารด้านล่างก่อนเริ่มเดิน)

• ลูกหาบ: มีบริการลูกหาบช่วยขนสัมภาระ คิดราคาตามน้ำหนัก (กิโลกรัมละประมาณ 25-30 บาท) ช่วยลดความเหนื่อยล้าได้มาก

• ช่วงเดือนที่แนะนำ: พฤศจิกายน – มกราคม: เป็นช่วงที่ น่าไปที่สุด เพราะอากาศหนาวเย็นและมีโอกาสเห็นทะเลหมอกหนาที่สุด

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย 40 บาท / ชาวต่างชาติ 200 บาท

 เวลาเปิด-ปิด:

• ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว เปิดทุกวัน 08:00 – 16:30 น.

• การเดินขึ้นยอดเขาหลวง เริ่มเดินได้ 08.00 น.- 15.30 น.หลังจากนี้ไม่อนุญาติให้เดินขึ้น