เมืองโบราณบ้านคูเมือง (Ban Khu Mueang Ancient City) เป็นแหล่งโบราณคดีและประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งของจังหวัดสิงห์บุรี โดยนักวิชาการสันนิษฐานว่าเป็นชุมชนโบราณในสมัย ทวารวดี ที่มีความรุ่งเรืองมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 11–16 เมืองแห่งนี้สะท้อนถึงการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ยุคแรกในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนบน ซึ่งเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์และเหมาะแก่การเกษตรและการค้าขาย

ผังเมืองมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมมุมมน ขนาดกว้างประมาณ 650 เมตร และยาวราว 750 เมตร ล้อมรอบด้วย คูน้ำและคันดิน ซึ่งทำหน้าที่ทั้งด้านการป้องกันและการจัดการน้ำ ร่องรอยของคูเมืองและแนวคันดินยังคงปรากฏให้เห็นได้อย่างชัดเจนในปัจจุบัน แสดงให้เห็นถึงความสามารถด้านวิศวกรรมและการวางผังเมืองของชุมชนโบราณ

จากการขุดค้นทางโบราณคดีในพื้นที่ พบหลักฐานที่มีคุณค่าจำนวนมาก เช่น ภาชนะดินเผา ลูกปัดหินสี เหรียญเงินที่มีคำจารึกว่า “ศรีทวารวดีศวรปุญยะ” ซึ่งแปลว่า “บุญกุศลของพระราชาแห่งศรีทวารวดี” รวมถึงพระพุทธรูปศิลาและโบราณวัตถุอื่นๆ สิ่งของเหล่านี้สะท้อนถึงความเจริญด้านศาสนา การค้า และความสัมพันธ์กับชุมชนโบราณในภูมิภาคอื่น ปัจจุบันโบราณวัตถุส่วนใหญ่ถูกเก็บรักษาและจัดแสดงไว้ที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ อินทร์บุรี เพื่อการศึกษาและอนุรักษ์

ในปัจจุบัน พื้นที่เมืองโบราณบ้านคูเมืองมีเนื้อที่ประมาณ 500 ไร่ ได้รับการพัฒนาให้เป็น สวนรุกขชาติคูเมือง และเป็นที่ตั้งของศูนย์อนุรักษ์พันธุ์ไม้ประจำจังหวัดสิงห์บุรี บรรยากาศโดยรอบมีความร่มรื่น เงียบสงบ และเย็นสบายจากร่มเงาของไม้ใหญ่ เหมาะสำหรับการพักผ่อนและการเรียนรู้นอกห้องเรียน

สำหรับผู้รักธรรมชาติและประวัติศาสตร์ สถานที่แห่งนี้มอบประสบการณ์ที่ผสมผสานอย่างลงตัวระหว่างอารยธรรมโบราณกับสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมคูน้ำโบราณที่ยังคงรูปทรงเดิม สัมผัสพลังความขลังของพื้นที่ที่เคยเป็นชุมชนใหญ่เมื่อกว่าพันปีก่อน และบันทึกภาพความงดงามของแสงแดดที่ลอดผ่านเรือนยอดไม้ลงสู่คันดินเก่าแก่

เมืองโบราณบ้านคูเมืองจึงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิต เปิดโอกาสให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสทั้งความสงบของธรรมชาติและร่องรอยความรุ่งเรืองของอดีตลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนบนในสถานที่เดียวกันอย่างแท้จริง

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองสิงห์บุรี ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 311 (สายสิงห์บุรี-อินทร์บุรี สายเก่า) ไปจนถึงกิโลเมตรที่ 17 หรือห่างจากตัวอำเภออินทร์บุรีประมาณ 7 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3285 (อินทร์บุรี-หนองสุ่ม) จะมีป้ายบอกทางเข้าสู่เมืองโบราณบ้านคูเมือง

รถโดยสารประจำทาง:

• สามารถขึ้นรถโดยสารสายที่ผ่านอำเภออินทร์บุรี แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นเพื่อเข้าไปยังสวนรุกขชาติคูเมือง

ช่วงเวลาท่องเที่ยว:

• สามารถเที่ยวชมได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะช่วงเช้าหรือบ่ายคล้อยอากาศจะร่มรื่นและเย็นสบายที่สุดเหมาะกับการเดินชมพรรณไม้

กิจกรรมแนะนำ:

• หลังจากชมคูเมืองโบราณแล้ว แนะนำให้เดินทางต่อไปยัง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ อินทร์บุรี (อยู่ห่างออกไปไม่ไกล) เพื่อชมโบราณวัตถุของจริงที่ขุดพบจากสถานที่แห่งนี้ จะทำให้เข้าใจประวัติศาสตร์ได้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

การเตรียมตัว:

• เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นสวนรุกขชาติและป่าโปร่ง ควรเตรียม ยากันยุง และสวมรองเท้าผ้าใบที่เดินได้สะดวกหากต้องการเดินสำรวจรอบคันดินโบราณ

ระเบียบปฏิบัติ:

• ช่วยกันรักษาความสะอาด ไม่ทิ้งขยะ และไม่ขีดเขียนหรือทำลายสภาพแวดล้อมที่เป็นโบราณสถาน

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ เข้าชมฟรี, เด็ก เข้าชมฟรี

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ เข้าชมฟรี, เด็ก เข้าชมฟรี

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08:30 – 16:30 น.