แหล่งทอผ้าพื้นเมืองบ้านโคกหม้อ (Ban Khok Mo Local Weaving Center) เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และผลิตผ้าทอมือที่มีความสำคัญอย่างยิ่งของจังหวัดอุทัยธานี ตั้งอยู่ในอำเภอทัพทัน ชุมชนแห่งนี้เป็นถิ่นฐานของชาวไทยเชื้อสายลาวครั่งที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ จากนโยบายกวาดต้อนผู้คนจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงเข้ามาอยู่ในพื้นที่ภาคกลาง ชาวลาวครั่งได้นำองค์ความรู้ด้านการทอผ้า ภาษา และความเชื่อดั้งเดิมติดตัวมาด้วย และถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นจนกลายเป็นรากฐานทางวัฒนธรรมที่เข้มแข็งของชุมชน

ผ้าทอบ้านโคกหม้อไม่ได้เป็นเพียงเครื่องนุ่งห่มในชีวิตประจำวัน แต่เป็นสัญลักษณ์ทางอัตลักษณ์ที่สะท้อนสถานะ อายุ และบทบาททางสังคมของผู้สวมใส่ในอดีต ผ้าทอถูกใช้ในพิธีกรรมสำคัญ เช่น งานบุญ งานแต่งงาน และพิธีทางศาสนา ลวดลายและสีสันของผ้าจึงเปรียบเสมือนภาษาทางวัฒนธรรมที่บอกเล่าเรื่องราว ความเชื่อ และวิถีชีวิตของบรรพบุรุษลาวครั่งอย่างลึกซึ้ง

เอกลักษณ์โดดเด่นของผ้าทอบ้านโคกหม้อคือเทคนิคการทอผ้าจกและผ้าขิด ซึ่งต้องอาศัยความชำนาญสูง ลวดลายมีความละเอียด ซับซ้อน และใช้สีสันสดใสตามแบบฉบับลาวครั่ง เช่น สีแดงครั่ง สีเหลือง และสีเขียว ลวดลายสำคัญ ได้แก่ ลายนาคซึ่งสื่อถึงความอุดมสมบูรณ์และความศักดิ์สิทธิ์ ลายหงส์ซึ่งแทนความสง่างาม และลายพรรณพฤกษาที่สะท้อนความผูกพันกับธรรมชาติ ผ้าหนึ่งผืนต้องใช้เวลาทอเป็นสัปดาห์หรือหลายเดือน ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของลาย

อีกหนึ่งองค์ความรู้ที่สำคัญคือการใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น เช่น เปลือกไม้ ใบไม้ และครั่ง ซึ่งช่วยให้ผ้ามีสีที่เป็นเอกลักษณ์ คงทน และปลอดภัยต่อผู้สวมใส่ กระบวนการย้อมสีเหล่านี้สะท้อนความเข้าใจธรรมชาติและการใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนในปัจจุบัน

บรรยากาศของหมู่บ้านโคกหม้อยังคงรักษาวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมไว้ได้อย่างชัดเจน เสียงกี่ทอผ้าที่กระทบกันเป็นจังหวะดังมาจากใต้ถุนบ้านแทบทุกหลัง นักท่องเที่ยวสามารถเข้าชมกระบวนการทอผ้าได้ครบทุกขั้นตอน ตั้งแต่การปั่นฝ้าย การย้อมสี การออกแบบลวดลาย ไปจนถึงการทอผ้าบนกี่ กลุ่มแม่บ้านทอผ้ายินดีถ่ายทอดความรู้ พร้อมเล่าเรื่องราวเบื้องหลังลวดลายแต่ละผืน ทำให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจคุณค่าเชิงวัฒนธรรมของผ้าไทยอย่างลึกซึ้ง

แหล่งทอผ้าพื้นเมืองบ้านโคกหม้อจึงเป็นมากกว่าสถานที่จำหน่ายผ้าทอ แต่เป็นพื้นที่อนุรักษ์มรดกภูมิปัญญาและสร้างรายได้ให้ชุมชน ผู้มาเยือนสามารถเลือกซื้อผ้าซิ่น ผ้าตีนจก ผ้าพันคอ และผลิตภัณฑ์แปรรูปจากผ้าทอคุณภาพดีโดยตรงจากผู้ผลิต การได้ครอบครองผ้าทอบ้านโคกหม้อสักผืน จึงเป็นการสนับสนุนเศรษฐกิจฐานราก และร่วมสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของไทยให้คงอยู่ต่อไป

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองอุทัยธานี ใช้ทางหลวงหมายเลข 333 ไปทางอำเภอทัพทัน เมื่อถึงตัวอำเภอให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 3013 มุ่งหน้าไปทางตำบลโคกหม้อ (ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 5-7 กิโลเมตร) จะมีป้ายบอกทางเข้าสู่กลุ่มทอผ้าชัดเจน

รถโดยสาร:

• สามารถใช้รถสองแถวสายอุทัยธานี-ทัพทัน แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นมุ่งหน้าไปยังบ้านโคกหม้อ

กิจกรรม:

• แนะนำให้ลองร่วมกิจกรรม "เรียนรู้การทอผ้าเบื้องต้น" กับชาวบ้านเพื่อสัมผัสประสบการณ์จริ

การเลือกซื้อ:

• ควรตรวจสอบช่วงเวลาที่มีการออกบูธหรือจัดแสดงสินค้า แต่การเดินทางไปซื้อถึงที่หมู่บ้านจะได้เห็นผ้าหลากหลายรูปแบบมากกว่า

การถ่ายภาพ:

• สามารถถ่ายภาพกี่ทอผ้าและวิถีชีวิตชาวบ้านได้ แต่ควรขออนุญาตก่อนเพื่อความเป็นส่วนตัว

ของฝาก:

• นอกจากผ้าผืนแล้ว "ย่ามลาวครั่ง" เป็นของที่ระลึกที่ได้รับความนิยมมากเนื่องจากใช้ประโยชน์ได้จริงและมีลายสวยงาม

ค่าธรรมเนียมเข้าชม

• เข้าชมฟรี (ไม่มีค่าใช้จ่ายในการเข้าชมกระบวนการผลิต)

เวลาทำการ

• เปิดทุกวัน: 08:30 – 17:00 น.

• แนะนำให้ไปช่วงกลางวันจะเห็นชาวบ้านนั่งทอผ้ามากที่สุด