พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนังตะลุงสุชาติ ทรัพย์สิน (Suchat Sapsin Shadow Puppet Folk Museum) มิได้เป็นเพียงพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงวัตถุโบราณเท่านั้น หากแต่เป็น “พิพิธภัณฑ์มีชีวิต” ที่รวบรวมจิตวิญญาณ ภูมิปัญญา และอัตลักษณ์ของชาวภาคใต้ไว้ได้อย่างครบถ้วนและมีชีวิตชีวา สถานที่แห่งนี้ก่อตั้งโดย ลุงสุชาติ ทรัพย์สิน (ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง พ.ศ. 2549) ผู้ซึ่งอุทิศชีวิตทั้งชีวิตให้กับการอนุรักษ์ สืบทอด และเผยแพร่ศิลปะการแสดงพื้นบ้าน “หนังตะลุง” ให้คงอยู่คู่สังคมไทย

ลุงสุชาติได้รวบรวม ตัวหนังตะลุง เครื่องดนตรีประกอบการแสดง ข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้าน และเอกสารทางวัฒนธรรม จากทั่วภาคใต้ รวมถึงจากต่างประเทศ มาจัดแสดงภายในบ้านของตนเอง เพื่อเปิดโอกาสให้คนรุ่นหลัง นักเรียน นักศึกษา และนักท่องเที่ยว ได้เข้ามาศึกษาเรียนรู้รากเหง้าทางวัฒนธรรมอย่างใกล้ชิด ด้วยบรรยากาศที่เป็นกันเองและอบอุ่นเสมือนบ้านของศิลปิน

พื้นที่ภายในพิพิธภัณฑ์แบ่งออกเป็นหลายส่วน อาทิ อาคารจัดแสดงตัวหนังตะลุงในวรรณคดี ตัวตลกเอกของภาคใต้ และตัวหนังที่สะท้อนวิถีชีวิตชาวบ้าน ห้องแสดงข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้านภาคใต้ในอดีต เช่น เครื่องครัว เครื่องมือเกษตร และของใช้ในครัวเรือน ตลอดจน โรงเชิดหนังตะลุงจำลอง ซึ่งใช้สำหรับสาธิตขั้นตอนการแสดง ตั้งแต่การเชิดหนัง การบรรเลงดนตรี ไปจนถึงการพากย์เสียง

ความโดดเด่นของบ้านหนังตะลุงสุชาติ ทรัพย์สิน ได้รับการยอมรับในระดับประเทศ ส่งผลให้ได้รับ รางวัลอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย (รางวัลกินรี) ถึง 2 ครั้ง ได้แก่ รางวัลดีเด่นประเภทแหล่งท่องเที่ยววัฒนธรรม ในปี พ.ศ. 2539 และรางวัลยอดเยี่ยมประเภทแหล่งท่องเที่ยวนันทนาการเพื่อการเรียนรู้ ในปี พ.ศ. 2553 ซึ่งสะท้อนถึงคุณค่าทางวัฒนธรรมและบทบาทในการเป็นแหล่งเรียนรู้ของสังคมไทย

นอกจากการจัดแสดงแล้ว ที่นี่ยังเป็นแหล่งผลิต รูปหนังตะลุงคุณภาพสูง สำหรับใช้ในการแสดงจริงและจำหน่ายเป็นของที่ระลึก นักท่องเที่ยวสามารถชมขั้นตอนการแกะหนังอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่การออกแบบลวดลาย การฉลุหนัง ไปจนถึงการลงสี พร้อมรับฟังเรื่องราวประวัติความเป็นมาของหนังตะลุงจากวิทยากรผู้มีความรู้และประสบการณ์ ทำให้การมาเยือนที่นี่ไม่ใช่เพียงการท่องเที่ยว แต่เป็นการเรียนรู้และซึมซับมรดกวัฒนธรรมภาคใต้อย่างแท้จริง

• รถยนต์ส่วนตัว: จากวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ขับรถเลี้ยวขวาเข้าซอยสระเรียง เมื่อถึงสามแยกให้เลี้ยวซ้ายเข้าถนนศรีธรรมโศก ขับไปเล็กน้อยจะพบซอยศรีธรรมโศก 3 ทางขวามือ เลี้ยวเข้าไปประมาณ 50 เมตร บ้านหนังตะลุงจะอยู่ทางซ้ายมือ (มีที่จอดรถภายในบริเวณบ้าน)

• รถสาธารณะ: นั่งรถสองแถวสาย “สนามกีฬา – หัวถนน” (รถสีน้ำเงิน) ลงบริเวณปากซอยพานยมหรือซอยสระเรียง จากนั้นต่อรถจักรยานยนต์รับจ้าง หรือเดินเท้าประมาณ 5–10 นาที

• หากต้องการชมการแสดงหนังตะลุงแบบเต็มรูปแบบสำหรับหมู่คณะ ควรติดต่อประสานงานล่วงหน้า (มีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมสำหรับการจัดแสดง)

• ภายในพิพิธภัณฑ์มีตัวหนังตะลุงแกะสลักจำหน่ายหลายขนาด ตั้งแต่พวงกุญแจราคาหลักสิบ ไปจนถึงชิ้นงานขนาดใหญ่สำหรับใส่กรอบตกแต่งบ้าน ซึ่งถือเป็นของฝากทรงคุณค่าจากเมืองนคร

• เป็นสถานที่ที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับพาเด็ก ๆ และเยาวชนมาเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมไทยและงานประณีตศิลป์ ในบรรยากาศที่เป็นกันเองและอบอุ่น

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมพิพิธภัณฑ์ฟรี (สามารถร่วมทำบุญหรือสนับสนุนด้วยการซื้อสินค้าที่ระลึกได้ตามกำลังศรัทธา การชมสาธิตการแสดงสำหรับหมู่คณะมีค่าธรรมเนียมตามที่ตกลง)

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น.