ผาเดียวดาย (Pha Diao Dai Cliff) เป็นหนึ่งในจุดชมวิวธรรมชาติที่มีชื่อเสียงที่สุดของ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ตั้งอยู่บริเวณเส้นทางขึ้นสู่ ยอดเขาเขียว ซึ่งเป็นยอดเขาที่สูงที่สุดของอุทยานฯ ที่ระดับความสูงประมาณ 1,292 เมตรจากระดับน้ำทะเล ทำให้บริเวณนี้มีอุณหภูมิเย็นสบายตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในช่วง ฤดูฝนและฤดูหนาว ที่มักเกิดทะเลหมอกปกคลุมผืนป่าขนาดใหญ่ในยามเช้า

ชื่อ “ผาเดียวดาย” มาจากลักษณะของหน้าผาหินขนาดใหญ่ที่ยื่นตัวออกมาจากแนวป่าอย่างโดดเด่น ราวกับตั้งอยู่อย่างโดดเดี่ยวท่ามกลางธรรมชาติ นักท่องเที่ยวสามารถมองเห็นวิวของแนวเทือกเขา ดงพญาเย็น และพื้นที่ป่ารอยต่อระหว่างจังหวัดนครนายกและปราจีนบุรีได้แบบกว้างไกลสุดสายตา ในวันที่อากาศเปิดสามารถมองเห็นชั้นภูเขาสลับซับซ้อนเรียงตัวต่อเนื่องอย่างสวยงาม โดยเฉพาะในช่วง พระอาทิตย์ขึ้น ที่แสงแรกของวันจะค่อย ๆ ส่องผ่านทะเลหมอกและยอดไม้ เกิดเป็นภาพธรรมชาติที่งดงามมาก

บริเวณผาเดียวดายถือเป็นส่วนหนึ่งของ ผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น–เขาใหญ่ ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกโลกทางธรรมชาติของยูเนสโก ในปี พ.ศ. 2548 พื้นที่แห่งนี้มีความสำคัญด้านระบบนิเวศอย่างมาก เพราะเป็นแหล่งต้นน้ำและที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด รวมถึงเป็นพื้นที่ป่าดิบเขาที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของภาคกลางประเทศไทย

เส้นทางศึกษาธรรมชาติผาเดียวดายมีระยะทางประมาณ 450 เมตร เป็นเส้นทางเดินแบบวงกลมที่อุทยานฯ พัฒนาขึ้นเพื่อให้นักท่องเที่ยวเข้าถึงธรรมชาติได้อย่างปลอดภัย โดยสร้างเป็น สะพานไม้ยกระดับ (Boardwalk) ผ่านพื้นที่ป่าดิบเขาที่มีความชื้นสูง ช่วยลดการเหยียบย่ำหน้าดินและรักษาระบบรากของพืชตามธรรมชาติ ระหว่างทางจะพบต้นไม้ใหญ่หลากชนิด เช่น ก่อเดือย, ก่อพวง และไม้ในวงศ์ก่อที่ขึ้นหนาแน่นตามสภาพป่าดิบเขา

จุดเด่นสำคัญของเส้นทางนี้คือการได้สัมผัส “ป่ามอส” ที่เต็มไปด้วยมอส เฟิร์น ไลเคน และตะไคร่น้ำสีเขียวสดปกคลุมตามลำต้นไม้ กิ่งไม้ และโขดหิน บ่งบอกถึงความสมบูรณ์ของอากาศและความชื้นในพื้นที่ ทำให้บรรยากาศภายในป่าดูคล้ายป่าโบราณหรือป่าในเทพนิยาย โดยเฉพาะหลังฝนตกจะมีละอองหมอกบาง ๆ ลอยผ่านแนวต้นไม้ เพิ่มความสวยงามและความลึกลับให้กับเส้นทางเดินธรรมชาติแห่งนี้

ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ผาเดียวดายเป็นพื้นที่ที่เหมาะสำหรับการ ดูนกและศึกษาสัตว์ป่า นักท่องเที่ยวอาจมีโอกาสพบ นกเงือกกรามช้าง, นกพญาปากกว้าง, นกกินปลี รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก เช่น กระรอกบิน, ชะมด หรือ เก้ง ที่ออกหากินในช่วงเช้าตรู่และเย็น นอกจากนี้ยังพบเห็ดป่าหลากชนิดในฤดูฝน ซึ่งสะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศป่าดิบเขา

ในด้านภูมิอากาศ ช่วงเวลาที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือระหว่างเดือน ตุลาคม – กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นช่วงที่อากาศเย็นและมีทะเลหมอกหนาแน่น โดยอุณหภูมิในตอนเช้าอาจลดต่ำกว่า 15 องศาเซลเซียส ส่วนฤดูฝนระหว่างเดือน มิถุนายน – กันยายน ป่าจะมีสีเขียวสดและมีหมอกปกคลุมเกือบตลอดวัน เหมาะสำหรับผู้ที่ชื่นชอบการถ่ายภาพธรรมชาติและศึกษาระบบนิเวศป่าชื้น

แม้เส้นทางจะเดินไม่ไกลมาก แต่บริเวณหน้าผามีความสูงและลมแรงในบางช่วง นักท่องเที่ยวจึงควรปฏิบัติตามข้อแนะนำของเจ้าหน้าที่อย่างเคร่งครัด ห้ามปีนออกนอกแนวกั้นเพื่อความปลอดภัย และควรหลีกเลี่ยงการส่งเสียงดังเพื่อไม่รบกวนสัตว์ป่า

ผาเดียวดาย จึงไม่ใช่เพียงจุดชมวิวธรรมดา แต่เป็นพื้นที่ที่สะท้อนถึงความสมบูรณ์ของธรรมชาติในผืนป่ามรดกโลกเขาใหญ่ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสอากาศบริสุทธิ์ เดินศึกษาธรรมชาติ ชมทะเลหมอก และเรียนรู้ระบบนิเวศป่าดิบเขาอย่างใกล้ชิดในบรรยากาศที่สงบและงดงาม

• จาก ที่ทำการอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ขับรถมุ่งหน้าไปทาง ยอดเขาเขียว ผ่านเส้นทางลาดยางที่ค่อนข้างสูงชันและคดเคี้ยว ใช้ระยะทางประมาณ 12–14 กิโลเมตร จะพบป้ายทางเข้า เส้นทางศึกษาธรรมชาติผาเดียวดายทาง ด้านซ้ายมือ บริเวณด้านหน้ามีลานจอดรถและเจ้าหน้าที่คอยอำนวยความสะดวกแก่นักท่องเที่ยว

• ควรมาช่วงเช้าตรู่เพื่อชมพระอาทิตย์ขึ้นและทะเลหมอก

• สวมรองเท้ากันลื่นหรือรองเท้าเดินป่าที่ยึดเกาะได้ดี

• ระหว่างฤดูฝนพื้นไม้และลานหินอาจมีความลื่นสูง

• ไม่ควรออกนอกเส้นทางศึกษาธรรมชาติที่กำหนด

• ควรเตรียมเสื้อกันหนาวหรือเสื้อคลุม เนื่องจากอากาศค่อนข้างเย็นตลอดปี

ค่าเข้าชม:

ชาวไทย

• ผู้ใหญ่ 40 บาท
• เด็ก 20 บาท

ชาวต่างชาติ

• ผู้ใหญ่ 200 บาท
• เด็ก 100 บาท

(เป็นค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ สามารถเที่ยวภายในอุทยานฯ ได้ทั้งวัน)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 06.00 – 17.00 น.

• หมายเหตุ: อาจมีการปิดเส้นทางชั่วคราวในช่วงฤดูฝน เพื่อความปลอดภัยของนักท่องเที่ยวและการฟื้นฟูธรรมชาติ