วัดแจ้ง (Chaeng Temple) ตั้งอยู่ในเขตเมืองอุทัยธานีเก่า ถือเป็นวัดที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัด และได้รับการยอมรับว่าเป็น วัดแห่งแรกและวัดที่เก่าแก่ที่สุดของจังหวัดอุทัยธานี สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในช่วงปลายสมัยสุโขทัย ราวปี พ.ศ. 1920 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ชุมชนโบราณในลุ่มน้ำสะแกกรังกำลังเริ่มก่อตัวและพัฒนาเป็นเมืองสำคัญทางการค้าและศาสนา

ชื่อของวัดแจ้งมีตำนานเล่าขานสืบต่อกันมาว่า ภายหลังสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงกอบกู้เอกราชและยกทัพผ่านบริเวณนี้ เป็นช่วงรุ่งอรุณยามเช้าที่แสงอาทิตย์ส่องสว่างหรือ “แจ้ง” พอดี พระองค์จึงทรงพระราชทานนามวัดว่า “วัดแจ้ง” เพื่อความเป็นสิริมงคล แม้ตำนานนี้จะเกิดขึ้นในสมัยกรุงธนบุรี แต่ก็สะท้อนถึงบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางชุมชนที่มีความสำคัญต่อเนื่องยาวนานหลายยุคสมัย

สถาปัตยกรรมที่โดดเด่นที่สุดของวัดคือ พระปรางค์โบราณ ซึ่งสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2081 ในสมัยอยุธยาตอนต้น รูปแบบพระปรางค์ได้รับอิทธิพลจากศิลปะขอมผสมอยุธยา แสดงถึงความเชื่อทางพุทธศาสนานิกายเถรวาทที่เจริญรุ่งเรืองในภูมิภาคนี้ พระปรางค์เคยได้รับความเสียหายอย่างหนักจนยอดหักในช่วงสงครามกับพม่า ก่อนจะได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2458 ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ทำให้สามารถคงรูปแบบทางสถาปัตยกรรมและคุณค่าทางประวัติศาสตร์ไว้ได้จนถึงปัจจุบัน

ภายในวัดยังมี อุโบสถขนาดเล็กแบบประตูเดียว ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของศิลปะอยุธยาตอนปลาย ภายในประดิษฐาน หลวงพ่อแจ้ง พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองอุทัยธานี ชาวบ้านเชื่อว่าหลวงพ่อแจ้งมีพุทธคุณด้านความเป็นสิริมงคล คุ้มครองภัย และความเจริญรุ่งเรือง นอกจากนี้ยังมีจิตรกรรมฝาผนังเล่าเรื่องพุทธประวัติและชาดก ซึ่งเป็นผลงานของช่างพื้นถิ่น สะท้อนรูปแบบศิลปะพื้นบ้านที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน

บรรยากาศภายในวัดแจ้งเต็มไปด้วย ความสงบ ขรึมขลัง และกลิ่นอายของโบราณสถาน นักท่องเที่ยวสามารถพบเห็นใบเสมาโบราณ ซากวิหารเก่า และร่องรอยสถาปัตยกรรมจากหลายยุคสมัยที่กระจายอยู่ทั่วพื้นที่ วัดยังคงมีบทบาทสำคัญในวิถีชีวิตของชุมชน โดยเฉพาะในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ซึ่งจะมีประเพณีแห่ผ้าห่มพระปรางค์และก่อเจดีย์ทราย อันเป็นงานบุญใหญ่ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานและสะท้อนความสามัคคีของชาวเมืองอุทัยธานี

ด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความศรัทธา วัดแจ้งจึงเปรียบเสมือน พิพิธภัณฑ์มีชีวิต ที่บอกเล่าเรื่องราวการพัฒนาของเมืองอุทัยธานี ตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี จนถึงรัตนโกสินทร์ เป็นสถานที่ที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนรู้รากเหง้าของเมืองอู่ไท ควบคู่ไปกับการแสวงหาความสงบทางจิตใจและการเสริมสิริมงคลให้กับชีวิต

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองอุทัยธานี ใช้ทางหลวงหมายเลข 333 มุ่งหน้าสู่อำเภอหนองฉาง เมื่อถึงวงเวียนหนองฉางให้แยกเข้าสู่ทางไปตำบลอุทัยเก่า วัดจะตั้งอยู่ริมถนนสังเกตได้ง่ายจากองค์พระปรางค์

รถโดยสารสาธารณะ:

• สามารถนั่งรถตู้หรือรถประจำทางสายอุทัยธานี-หนองฉาง แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นไปยังวัดแจ้งได้สะดวก

ช่วงเวลาที่ควรไป:

• แนะนำช่วงเช้าตรู่ที่แสงอาทิตย์เพิ่ง "แจ้ง" จะสอดคล้องกับชื่อวัดและให้ภาพที่สวยงาม

การแต่งกาย:

• เนื่องจากเป็นศาสนสถานสำคัญ ควรแต่งกายสุภาพ (งดกางเกงสั้นและเสื้อแขนกุด)

การถ่ายภาพ:

• มุมมหาชนคือภาพพระปรางค์คู่กับอุโบสถหลังเก่า ซึ่งจะสวยงามมากในช่วงแสงเย็น

กิจกรรม:

• อย่าลืมแวะไปที่ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชภายในบริเวณวัดเพื่อกราบขอพรเรื่องหน้าที่การงานและการเอาชนะอุปสรรค

ค่าธรรมเนียมเข้าชม

• ชาวไทย: ฟรี

• ชาวต่างชาติ: ฟรี

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมและสักการะทุกวัน 07:00 – 17:30 น.