บ้านหาดเล็ก (Ban Hat Lek) เป็นหมู่บ้านชายแดนสุดท้ายของฝั่งตะวันออก ตั้งอยู่ที่หลักกิโลเมตรที่ 318 ของถนนสุขุมวิท ภูมิประเทศของที่นี่มีความน่าทึ่งเป็นอย่างมากเนื่องจากเป็นจุดที่ เทือกเขาบรรทัดตั้งอยู่ขนานกับทะเลอ่าวไทยในระยะที่ใกล้ที่สุด ส่งผลให้พื้นดินบริเวณนี้มีความแคบอย่างมาก โดยส่วนที่แคบที่สุดวัดจากชายหาดไปจนถึงสันปันน้ำบนยอดเขาซึ่งเป็นเส้นกั้นพรมแดนมีระยะทางเพียง 450 เมตร เท่านั้น ลักษณะทางกายภาพที่เป็นเส้นตรงยาวขนานไปกับแนวเขาและทะเลทำให้บ้านหาดเล็กมีบรรยากาศที่แปลกตา มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่หาไม่ได้จากชายแดนจุดอื่นในประเทศไทย

ความพิเศษในเชิง เศรษฐกิจและการค้าชายแดน บ้านหาดเล็กคือประตูด่านสำคัญที่เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดตราดของไทยกับจังหวัดเกาะกงของกัมพูชา ตลาดชายแดนบ้านหาดเล็ก จึงเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนสินค้าที่สำคัญและมีชีวิตชีวา นักท่องเที่ยวจะได้พบกับสินค้านานาชนิด ตั้งแต่อาหารทะเลสดและแห้งที่ส่งตรงจากเรือประมงพื้นบ้าน ไปจนถึงสินค้านำเข้าจำพวกเครื่องใช้ไฟฟ้า น้ำหอม และเครื่องแต่งกายราคาประยุกต์ วิถีชีวิตที่นี่เป็นการผสมผสานวัฒนธรรม ที่ลงตัว โดยเราจะได้เห็นการสัญจรข้ามพรมแดนของผู้คนทั้งสองสัญชาติที่นำมาซึ่งสีสันและกลิ่นอายของการผจญภัยในพื้นที่รอยต่อประเทศ

ในมิติของ การท่องเที่ยวเชิงวิถีชีวิตและทัศนียภาพ แม้บ้านหาดเล็กจะเป็นด่านการค้า แต่กลับซ่อนมุมมองทางธรรมชาติที่งดงามเกินคาด ชายหาดบริเวณนี้มีลักษณะเป็นโขดหินสลับกับผืนทรายเล็กๆ ที่น้ำทะเลใสสะอาดจนสามารถมองเห็นปลาทะเลได้อย่างชัดเจน พื้นที่ส่วนใหญ่ของหมู่บ้านตั้งอยู่บนเนินเขาที่ลดหลั่นลงสู่ทะเล ทำให้มีจุดชมวิวที่สามารถมองเห็น อ่าวไทยที่กว้างไกลไปจนถึงฝั่งกัมพูชา ในยามเย็นแสงอาทิตย์จะตกผ่านแนวสันเขาเกิดเป็นทัศนียภาพที่ขรึมขลังและงดงาม การได้เดินสำรวจหมู่บ้านที่ขนาบข้างด้วยป่าดิบชื้นของเทือกเขาบรรทัดและคลื่นทะเลอ่าวไทยเป็นประสบการณ์ที่สร้างความตื่นเต้นให้กับผู้มาเยือนเสมอ

สำหรับ ช่างภาพและนักเดินทางสายสถาปัตยกรรมชีวิต บ้านหาดเล็กคือขุมทรัพย์ของภาพถ่ายแนวสตรีท และ สารคดีมิติต่างๆ ของการขนส่งสินค้าข้ามพรมแดนด้วยรถจักรยานยนต์ดัดแปลงหรือเรือประมงไม้ที่จอดเทียบท่าโดยมีฉากหลังเป็นภูเขาสูงชันสร้างองค์ประกอบภาพที่ดูทรงพลังและเปี่ยมไปด้วยเรื่องราว สีสันของร้านรวงในตลาดที่เบียดเสียดกันอยู่ในพื้นที่แคบๆ และป้ายสัญลักษณ์ สุดสายถนนสุขุมวิท เป็นจุดเช็คอินเชิงสัญลักษณ์ที่ช่างภาพทุกคนต้องเก็บภาพไว้เพื่อเป็นหลักฐานว่าครั้งหนึ่งได้เดินทางมาถึงสุดปลายแผ่นดินตะวันออกแล้ว

บ้านหาดเล็กจึงไม่ได้เป็นเพียงแค่จุดผ่านแดนเพื่อข้ามไปยังกัมพูชา แต่เป็น จุดหมายที่สะท้อนถึงการดิ้นรนและการอยู่ร่วมกันของมนุษย์กับภูมิศาสตร์ที่จำกัด การได้มาเยือนที่นี่คือการเรียนรู้ความหมายของคำว่า พรมแดน ที่แท้จริง ไม่ว่าคุณจะเป็นนักช้อปปิ้งที่มองหาสินค้าราคาถูก นักประวัติศาสตร์ที่อยากเห็นจุดสิ้นสุดของถนนสายยาวที่สุดของไทย หรือนักเดินทางที่รักความสงบของชายทะเลปลายแหลม บ้านหาดเล็กพร้อมจะเปิดประตูต้อนรับคุณด้วยมิตรภาพและมนต์เสน่ห์ของชายแดนที่ไม่เคยจางหายไป

• โดยรถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองตราด ขับไปตามถนนสุขุมวิท (ทางหลวงหมายเลข 3) มุ่งหน้าทิศใต้ผ่านอำเภอคลองใหญ่ ขับจนสุดสายถนนจะถึงด่านชายแดนบ้านหาดเล็ก ระยะทางจากตัวเมืองประมาณ 89 กิโลเมตร

• โดยรถโดยสารท้องถิ่น: มีรถตู้สาธารณะสาย ตราด-หาดเล็ก ให้บริการจากสถานีขนส่งตราด รถจะวิ่งสุดสายที่หน้าตลาดชายแดนบ้านหาดเล็กพอดี ค่าโดยสารประมาณ 120-150 บาท

• การจอดรถ: มีพื้นที่รับฝากรถเอกชนให้บริการบริเวณใกล้ด่านชายแดนสำหรับผู้ที่ต้องการเดินเที่ยวตลาดหรือข้ามฝั่งไปเกาะกง

• การเดินทางไปเกาะกง

  นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ สามารถเดินทางไปเกาะกงได้โดย 
  
  - เช่าเรือจากบ้านหาดเล็ก อ.คลองใหญ่ จ.ตราด ซึ่งเป็นจุดผ่อนปรนชั่วคราว ไปที่เกาะกง ระหว่างเวลา 07.00-17.00 น. ใช้เวลาในการเดินทาง 1 ชม. ค่าเช่าเหมาเรือราคา 800-1,000 บาท 
  
  - มีบริการรถเหมาจากบ้านหาดเล็ก (จ.ตราด) ราคาคนละ 50 บาท นั่งได้ 5 คน ระยะทางจากบ้านหาดเล็กไปปากคลอง (กัมพูชา) 100 กิโลเมตร หลังจากนั้นต้องนั่งเรือหางยาวต่อไปยังเกาะกง ราคาคนละ 5 บาท ใช้เวลานั่งเรือ 5 นาที 
  
  - นั่งรถแท็กซี่ที่บริการนักท่องเที่ยวในฝั่งกัมพูชาไปลงปากคลอง ใช้เวลาเดินทาง 35 นาที ค่ารถ 30 บาท/คน จากนั้นนั่งเรือจากปากคลองไปที่เกาะกง ใช้เวลา 10 นาที ค่าเรือ 50 บาท/คน 

การทำหนังสือผ่านแดนอนุญาติเฉพาะคนในพื้นที่ นักท่องเที่ยวทั่วไปหากประสงค์จะข้ามไปประเทศกัมพูชาต้องมีหนังสือเดินทางหรือพาสปอร์ตถึงจะข้ามได้

ชาวไทย: 

• ในจังหวัดตราด สามารถทำบัตรผ่านแดนได้ที่ด่านตรวจคนเข้าเมือง เดินทางได้ทั่วจังหวัดเกาะกง

• ชาวไทยในจังหวัดอื่น ๆ นำบัตรประชาชน ยื่นต่อด่านตรวจคนเข้าเมือง ณ บ้านหาดเล็ก ถ้ามาเป็นหมู่คณะใช้บัตรประชาชนเพียงใบเดียว แล้วจดชื่อ-นามสกุล อายุของผู้ที่ร่วมเดินทาง พร้อมแจ้งวันเวลาไป-กลับให้แน่นอน จากนั้นรับเอกสารที่ได้ ไปยื่นต่อด่านตรวจคนเข้าเมืองในฝั่งเขมร พร้อมชำระเงินค่าธรรมเนียม คนละ 20 บาท เดินทางได้ระยะทาง 300 เมตรจากชายแดนไทยเท่านั้น แต่ถ้าต้องการไปเที่ยวในประเทศกัมพูชา ต้องมีหนังสือเดินทางพร้อมทั้งขอวีซ่าก่อน 

ชาวต่างประเทศ (ยกเว้นประเทศมาเลเซีย)

• ต้องมีหนังสือเดินทางพร้อมขอวีซ่าให้เรียบร้อยก่อน จึงจะเดินทางไปกัมพูชาผ่านทางเกาะกงได้ 

หมายเหตุ 

• กรณีทำบัตรผ่านแดน ถ้าอยู่เกินกำหนดที่แจ้งไว้ ด่านตรวจคนเข้าเมืองจะปรับวันละ 100 บาท/คน 

• กรณีนำรถไปเอง ต้องนำเอกสารไปยื่นที่ด่านตรวจคนเข้าเมือง คลองใหญ่ ได้แก่ สำเนาบัตรประชาชน 1 ชุด และเอกสารสำคัญเกี่ยวกับรถยนต์ พร้อมสำเนา 1 ชุด ค่าธรรมเนียมฝั่งไทยเที่ยวละ 25 บาท หนังสือมอบอำนาจจากเจ้าของรถ และต้องเป็นรถที่ผ่อนชำระหมดแล้ว นำเข้าไปได้ระยะทาง 9 กิโลเมตร (ไม่ถึงตัวจังหวัดเกาะกง) 

ค่าเข้าชม:

• บุคคลทั่วไป: เข้าชมพื้นที่หมู่บ้านและตลาดฟรี

• การข้ามพรมแดน: เป็นไปตามค่าธรรมเนียมการทำเอกสารและวีซ่าตามกฎหมายปัจจุบัน

เวลาเปิด-ปิด:

• ตลาดชายแดนบ้านหาดเล็ก: 07:00 น. – 17:00 น.

• ด่านตรวจคนเข้าเมือง: 06:00 น. – 22:00 น. (สำหรับผู้ที่มีเอกสารเดินทาง)