อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย (Si Satchanalai Historical Park) ตั้งอยู่ที่ตำบลเมืองเก่า อำเภอศรีสัชนาลัย บนฝั่งขวาของแม่น้ำยม ครอบคลุมพื้นที่กว่า 45 ตารางกิโลเมตร แบ่งเป็นโซนภายในกำแพงเมือง โซนนอกกำแพงเมือง และโบราณสถานบนพื้นที่ภูเขาโดยรอบ สะท้อนผังเมืองโบราณที่มีการวางระบบอย่างเป็นระเบียบและสัมพันธ์กับภูมิประเทศอย่างลงตัว

เดิมพื้นที่แห่งนี้มีชื่อว่า “เมืองเชลียง” ก่อนจะถูกพัฒนาและเปลี่ยนชื่อเป็น “ศรีสัชนาลัย” ในสมัยกษัตริย์ราชวงศ์พระร่วง เมื่อมีการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย และสร้างเมืองขึ้นใหม่ให้เป็นศูนย์กลางการปกครองแทนเมืองเชลียง

โบราณสถานและความหลากหลาย:
ภายในอุทยานประวัติศาสตร์มีโบราณสถานและโบราณวัตถุจำนวนมาก โดยมีการสำรวจค้นพบแล้วกว่า 134 แห่ง และกระจายตัวมากกว่า 200 จุด ทั่วพื้นที่ แสดงถึงความรุ่งเรืองของเมืองในอดีต ทั้งด้านศาสนา ศิลปกรรม และการวางผังเมือง

โบราณสถานสำคัญ:

• วัดช้างล้อม (Wat Chang Lom): เจดีย์ทรงลังกาพร้อม ช้างปูนปั้น 39 เชือก ล้อมรอบฐาน
• วัดเจดีย์เจ็ดแถว (Wat Chedi Chet Thaeo): แหล่งรวมเจดีย์หลากรูปแบบ ทั้งศิลปะ พุกาม ลังกา และสุโขทัย
• วัดนางพญา (Wat Nang Phaya): โดดเด่นด้วย ลายปูนปั้นพรรณพฤกษา อันวิจิตรระดับมาสเตอร์พีซ
• วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง (Wat Phra Si Rattana Mahathat Chaliang): ตั้งอยู่นอกกำแพงเมืองทางทิศใต้ประมาณ 3 กิโลเมตร หรือที่เรียกว่า วัดพระบรมธาตุเมืองเชลียง/วัดพระปรางค์ ภายในมี พระปรางค์ศิลาแลงขนาดใหญ่ ฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัสกว้างประมาณ 22.50 เมตร มีบันไดขึ้นสู่ซุ้มประตู และภายในประดิษฐานพระปรางค์องค์เล็กที่บรรจุ พระบรมสารีริกธาตุ

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์:
อุทยานแห่งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกโลกโดย UNESCO ร่วมกับอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยและกำแพงเพชร สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของอารยธรรมไทยในยุคสุโขทัย ทั้งด้านศิลปะ สถาปัตยกรรม และการพัฒนาเมืองอย่างมีระบบ

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองสุโขทัย ใช้ทางหลวงหมายเลข 101 มุ่งหน้าทิศเหนือ ไปทางสวรรคโลก–ศรีสัชนาลัย ระยะทางประมาณ 55 กิโลเมตร

ภายในอุทยาน:

• มีบริการ เช่าจักรยาน (แนะนำ)
• รถรางนำเที่ยว
• รถยนต์สามารถเข้าได้บางโซน

• ช่วงเวลาที่เหมาะ: 08:30 – 11:00 น. และ 15:30 – 17:00 น.

• แนะนำให้ เช่าจักรยาน เพื่อเที่ยวได้ทั่วถึงและได้บรรยากาศ

• สวม รองเท้าที่เดินสบาย เพราะพื้นเป็นศิลาแลง

• เตรียม น้ำดื่ม หมวก หรือร่มกันแดด

• เที่ยววันธรรมดาจะได้บรรยากาศ เงียบสงบและไม่แออัด

ค่าธรรมเนียมเข้าชม:

• คนไทย: 20 บาท (มีค่าบริการยานพาหนะเพิ่มเติมเล็กน้อย)

• ชาวต่างชาติ: 100 บาท

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน: 08:30 – 17:00 น.