วัดช้างล้อม (Chang Lom Temple) เป็นวัดสำคัญขนาดใหญ่ที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนาในสมัยอาณาจักรสุโขทัย ประวัติความเป็นมาของวัดแห่งนี้มีความน่าสนใจอย่างมาก โดยนักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อว่าวัดนี้มีความเกี่ยวข้องกับศิลาจารึกหลักที่ 1 ของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ที่มีการกล่าวถึงการขุดพบพระบรมสารีริกธาตุและการสร้างเจดีย์กลางเมืองศรีสัชนาลัย แต่อย่างไรก็ตาม วัดช้างล้อมในเขตเมืองเก่าสุโขทัยแห่งนี้ ก็เป็นมรดกทางสถาปัตยกรรมที่ได้รับความนิยมสูงที่สุดแห่งหนึ่งในยุคเดียวกัน

โครงสร้างที่เป็นหัวใจหลักของวัดคือ เจดีย์ประธานทรงระฆัง (หรือทรงลังกา) ซึ่งมีลักษณะพิเศษคือที่ฐานเจดีย์มีการทำเป็นซุ้มเพื่อประดิษฐานรูปปั้นช้างล้อมรอบ ซึ่งมีความเชื่อว่าช้างเป็นสัตว์มงคลที่คอยค้ำจุนและปกป้องพระพุทธศาสนา ช้างที่วัดแห่งนี้มีจำนวนทั้งหมด 39 เชือก โดยมีช้างที่ประดับอยู่ตามมุมทั้ง 4 ทิศที่มีขนาดใหญ่กว่าช้างตัวอื่นๆ และมีการตกแต่งลวดลายที่คอและขาอย่างประณีต ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของศิลปะสุโขทัยที่ได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะลังกา

ในสมัยก่อน วัดช้างล้อมถือเป็นศูนย์กลางของการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาที่สำคัญ พื้นที่ภายในวัดประกอบด้วยพระวิหารขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่ด้านหน้าเจดีย์ประธาน และมีกำแพงแก้วล้อมรอบบริเวณวัดอย่างเป็นระเบียบ การก่อสร้างวัดแห่งนี้ต้องใช้กำลังคนและช่างฝีมือจำนวนมาก รวมถึงการวางผังวัดที่แม่นยำเพื่อให้องค์เจดีย์ดูเด่นสง่าอยู่ท่ามกลางสิ่งก่อสร้างอื่นๆ สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าในยุคนั้น สุโขทัยไม่ได้มีความมั่งคั่งเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีความก้าวหน้าในงานด้านศิลปกรรมและวิศวกรรมการก่อสร้างอย่างสูง

นอกจากความสวยงามทางสถาปัตยกรรมแล้ว วัดช้างล้อมยังสื่อถึง จักรวาลวิทยา ตามคติความเชื่อโบราณ โดยองค์เจดีย์เปรียบเสมือนเขาพระสุเมรุซึ่งเป็นศูนย์กลางของจักรวาล และมีช้างที่เปรียบเสมือนสัตว์ผู้มีกำลังคอยค้ำจุนสถูปศักดิ์สิทธิ์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้ภายใน การมาเยี่ยมชมวัดช้างล้อมในปัจจุบันจึงไม่ใช่แค่การดูซากปรักหักพัง แต่เป็นการทำความเข้าใจถึงปรัชญาและความศรัทธาของบรรพบุรุษที่ต้องการสร้างสิ่งที่ยั่งยืนเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา

ปัจจุบันวัดช้างล้อมได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดีเยี่ยมภายในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ แม้รูปปั้นช้างบางส่วนจะชำรุดไปตามกาลเวลา แต่โครงสร้างหลักที่ยังคงเหลืออยู่ก็เพียงพอที่จะทำให้นักท่องเที่ยวและนักประวัติศาสตร์มองเห็นความอลังการของอาณาจักรสุโขทัยได้ชัดเจน สถานที่แห่งนี้จึงเป็นจุดหมายปลายทางที่ไม่ควรพลาดสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยและชื่นชมความวิจิตรของศิลปะโบราณที่ได้รับการยอมรับให้เป็นมรดกโลกจากองค์การยูเนสโก

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองสุโขทัย เข้าสู่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย วัดช้างล้อมจะตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก ใกล้กับวัดตระพังทองและทางไปวัดศรีชุม มีที่จอดรถสะดวกสบาย

• รถสาธารณะ: สามารถนั่งรถรางไฟฟ้าของอุทยานฯ หรือเช่าจักรยานปั่นจากหน้าทางเข้าอุทยานฯ มายังพื้นที่วัดได้อย่างง่าย

• ช่วงเวลาแนะนำ: ช่วงเช้าแดดจะส่องเข้าหน้าเจดีย์ทำให้รูปปั้นช้างดูสวยงามมาก หรือช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกที่บรรยากาศจะสงบและร่มรื่น

• การแต่งกาย: เนื่องจากเป็นโบราณสถานทางศาสนา ควรแต่งกายสุภาพเพื่อให้เกียรติสถานที่

• การอนุรักษ์: โปรดอย่าปีนป่ายรูปปั้นช้างหรือองค์เจดีย์ เพื่อช่วยกันรักษาความสมบูรณ์ของโบราณวัตถุ

ค่าเข้าชม:

• รวมอยู่ในค่าเข้าอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย: ชาวไทย 20 บาท / ชาวต่างชาติ 100 บาท

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน: 06:30 – 19:30 น.