เมืองโบราณโนนเมือง (Non Muang Ancient Town) หรือที่ชาวบ้านเรียกขานกันว่า "กู่โนนเมือง" นับเป็นอัญมณีเม็ดงามทางโบราณคดีของจังหวัดขอนแก่น โดยมีลักษณะทางกายภาพเป็นเมืองที่มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ (Moated Site) ตั้งอยู่บนเนินดินสูงรูปวงรีคล้ายหยดน้ำ ครอบคลุมพื้นที่กว้างขวางอันเป็นแหล่งชุมชนโบราณขนาดใหญ่ที่มีวิวัฒนาการทางสังคมอย่างต่อเนื่องยาวนาน ความโดดเด่นของที่นี่คือการพบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์ที่แบ่งออกได้เป็นหลายชั้นวัฒนธรรม โดยเริ่มตั้งแต่ชั้นดินล่างสุดที่เป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ซึ่งหลักฐานที่สำคัญที่สุดคือ "ประเพณีการฝังศพ" นักโบราณคดีได้ทำการขุดค้นพบโครงกระดูกมนุษย์จำนวนมหาศาลที่ถูกฝังอย่างเป็นระเบียบ มีการวางทิศทางศีลธรรมที่ชัดเจน และที่น่าสนใจคือการพบศพเด็กที่บรรจุในภาชนะดินเผาขนาดใหญ่ ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อเรื่องโลกหน้าและการกลับมาเกิดใหม่ที่ซับซ้อนอย่างยิ่ง

ในด้านเศรษฐกิจและเทคโนโลยีโบราณ หลักฐานที่ขุดพบบ่งบอกว่าชาวโนนเมืองโบราณมีความเชี่ยวชาญในการถลุงเหล็กและทำเครื่องมือโลหะอย่างสูง มีการพบตะกรันเหล็ก (Slag) กระจายตัวอยู่รอบบริเวณ ซึ่งพิสูจน์ได้ว่าที่นี่เคยเป็นแหล่งอุตสาหกรรมขนาดย่อมในอดีต นอกจากนี้ยังมีการพบเครื่องประดับที่ทำจากหินกึ่งค่าและแก้ว รวมถึงกำไลเปลือกหอยทะเลที่ต้องนำเข้ามาจากทางใต้หรือพื้นที่ชายฝั่ง แสดงให้เห็นว่าเมืองแห่งนี้ไม่ใช่ชุมชนที่โดดเดี่ยว แต่เป็นศูนย์กลางทางการค้า (Trading Hub) ที่เชื่อมโยงเครือข่ายระหว่างลุ่มแม่น้ำพองและลุ่มแม่น้ำชีเข้าด้วยกัน ภาชนะดินเผาที่นี่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่เรียกว่า "แบบโนนเมือง" ซึ่งมีเนื้อดินละเอียด เผาด้วยอุณหภูมิสูง และมักตกแต่งด้วยการเขียนสีเป็นลายเรขาคณิตหรือลายเส้นโค้งวน

เมื่อเข้าสู่ช่วงวัฒนธรรมทวารวดี เมืองโนนเมืองได้ยกระดับกลายเป็นศูนย์กลางทางศาสนาที่สำคัญ การขุดค้นในชั้นดินส่วนบนพบร่องรอยอาคารศาสนสถานที่มีการใช้ศิลาแลงและอิฐเป็นวัสดุหลัก รวมถึงการพบใบเสมาหินทรายขนาดใหญ่ที่มีการสลักภาพพุทธประวัติและลวดลายหม้อน้ำแห่งความอุดมสมบูรณ์ (ปูรณฆฏะ) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของศิลปะทวารวดีที่ได้รับอิทธิพลจากอินเดีย ปัจจุบันแหล่งโบราณคดีแห่งนี้ถูกพัฒนาเป็นพิพิธภัณฑ์ร่องรอยอารยธรรมที่สมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งในอีสาน โดยมีการขุดแต่งและบูรณะหลุมขุดค้นจำนวน 5 หลุมหลัก เพื่อจัดแสดงโครงกระดูกและโบราณวัตถุในตำแหน่งเดิม (In Situ) ช่วยให้ผู้ที่มาเยือนสามารถสัมผัสถึงความยิ่งใหญ่ของบรรพชนชาวขอนแก่นที่สร้างรากฐานทางวัฒนธรรมไว้อย่างมั่นคงเมื่อหลายพันปีก่อน

• จากตัวเมืองขอนแก่น ใช้ทางหลวงหมายเลข 12 (ขอนแก่น-ชุมแพ) ระยะทางประมาณ 80 กิโลเมตร เมื่อถึงตัวอำเภอชุมแพ ให้เลี้ยวซ้ายเข้าสู่ถนนสายชุมแพ-ภูเขียว (ทางหลวงหมายเลข 201) ไปประมาณ 5 กิโลเมตร จะมีป้ายบอกทางให้เลี้ยวซ้ายเข้าสู่บ้านโนนเมือง

• ควรเดินชมตามลำดับหลุมขุดค้นที่เจ้าหน้าที่จัดไว้เพื่อให้เข้าใจลำดับสมัยทางประวัติศาสตร์

• แนะนำให้เตรียมหมวกหรือร่ม เนื่องจากบริเวณทางเดินระหว่างหลุมขุดค้นอาจมีแสงแดดจัดในตอนกลางวัน

• ไม่ควรสัมผัสหรือเหยียบย่ำขอบหลุมขุดค้นเพื่อช่วยกันรักษาโบราณสถาน

ค่าเข้าชม:

• ฟรี (ไม่มีค่าธรรมเนียมเข้าชม)

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดทำการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 08:30 – 16:30