วัดเขาสมอคอน (Khao Samo Khon Temple) เป็นทั้งโบราณสถานและศาสนสถานที่มีความสำคัญอย่างยิ่งของจังหวัดลพบุรี ตั้งอยู่บนเทือกเขาสมอคอนในเขตอำเภอท่าวุ้ง พื้นที่แห่งนี้ผสานทั้งตำนาน วรรณคดี และประวัติศาสตร์เข้าไว้ด้วยกันอย่างลึกซึ้ง ตามความเชื่อในวรรณคดีเรื่อง รามเกียรติ์ เขาสมอคอนคือภูเขาที่ หนุมานคอนหรือแบกมา เพื่อค้นหาต้นสังกรณีตรีชวาไปรักษาพระลักษมณ์ ความเชื่อนี้ทำให้สถานที่แห่งนี้มีความศักดิ์สิทธิ์และเป็นที่เคารพศรัทธาของผู้คนมาแต่โบราณ

ในปัจจุบัน บริเวณทางเข้าวัดจะพบกับ รูปปั้นหนุมานแบกเขาขนาดใหญ่ ตั้งตระหง่านท่ามกลางท้องทุ่งนาอันกว้างไกล กลายเป็นแลนด์มาร์คที่โดดเด่นและเป็นจุดถ่ายภาพยอดนิยมของนักท่องเที่ยว ภาพของหนุมานยืนเด่นกลางธรรมชาติสะท้อนถึงการผสมผสานระหว่างตำนานกับภูมิทัศน์ชนบทของลพบุรีได้อย่างลงตัว

ในเชิงประวัติศาสตร์ เทือกเขาสมอคอนเปรียบเสมือน สำนักตักศิลาโบราณ โดยมีหลักฐานในอักขรานุกรมภูมิศาสตร์ระบุว่าเคยเป็นที่พำนักของ พระสุกกทันตฤาษี ฤาษีผู้ทรงภูมิรู้ซึ่งเป็นอาจารย์สอนศิลปวิทยาการให้แก่ พ่อขุนรามคำแหงมหาราช และ พญางำเมือง กษัตริย์แห่งเมืองพะเยา ในช่วงที่ทั้งสองยังทรงพระเยาว์ ทำให้เขาสมอคอนเป็นสถานที่ที่มีบทบาทสำคัญต่อรากฐานทางปัญญาและการเมืองของไทยในอดีต

วัดเขาสมอคอนยังได้รับความสำคัญอย่างต่อเนื่องในสมัยรัตนโกสินทร์ โดย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เคยเสด็จประพาสเมื่อปี พ.ศ. 2448 แสดงให้เห็นถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศาสนาที่ได้รับการยอมรับในระดับชาติ ภายในวัดประกอบด้วยโบราณสถานสำคัญหลายแห่งที่สะท้อนพัฒนาการทางสถาปัตยกรรมไทยในแต่ละยุคสมัย

โบราณสถานที่สำคัญภายในวัด ได้แก่ เจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง ซึ่งเป็นเจดีย์ทรงเหลี่ยม มีบัวกลุ่มรองรับองค์ระฆัง รูปแบบนี้เป็นที่นิยมตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานโดยกรมศิลปากร นอกจากนี้ยังมี ถ้ำพระนอน ซึ่งเป็นถ้ำขนาดเล็กบนไหล่เขา ภายในประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ที่งดงามและเป็นที่เคารพสักการะของชาวบ้านมาอย่างยาวนาน

อีกหนึ่งจุดสำคัญคือ มณฑปและพระวิหาร ซึ่งพระวิหารมีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบอยุธยาตอนต้น โดยเจาะช่องผนังแทนหน้าต่าง ภายในประดิษฐานพระประธานปางมารวิชัย พร้อมซุ้มเรือนแก้วที่มีรายละเอียดอ่อนช้อยงดงาม นอกจากนี้ เนื่องจากวัดตั้งอยู่บนเนินเขา ผู้มาเยือนยังสามารถชม ทัศนียภาพของท้องทุ่งนาเขียวขจีของอำเภอท่าวุ้ง ได้อย่างกว้างไกล ให้ความรู้สึกสงบและผ่อนคลาย

บริเวณเทือกเขาสมอคอนยังมีวัดและโบราณสถานที่ตั้งอยู่ใกล้เคียงกันอีกหลายแห่ง เช่น วัดบันไดสามแสน วัดถ้ำตะโกพุทธโสภา และวัดถ้ำช้างเผือก ซึ่งแต่ละแห่งล้วนมีถ้ำ ศาสนสถาน และเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ ทำให้พื้นที่เขาสมอคอนเป็นจุดหมายที่สมบูรณ์แบบสำหรับการ ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ควบคู่กับการผจญภัยเบา ๆ และการแสวงหาความสงบทางจิตใจ

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองลพบุรี ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 311 (ลพบุรี - สิงห์บุรี) จนถึงกิโลเมตรที่ 18 (สี่แยกไฟแดงท่าโขลง) ให้เลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3028 และขับต่อไปอีกประมาณ 12 กิโลเมตร

รถโดยสาร:

• สามารถนั่งรถสายลพบุรี-ท่าโขลง มาลงที่สี่แยกท่าโขลง แล้วต่อรถจักรยานยนต์รับจ้างหรือเหมารถสองแถวเข้าไปยังวัด

ช่วงเวลาแนะนำ:

• แนะนำให้ไปช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อน และชมแสงพระอาทิตย์กระทบกับรูปปั้นหนุมานกลางทุ่งนา

กิจกรรม:

• เดินขึ้นเขาไปชมถ้ำต่าง ๆ และเตรียมกล้องสำหรับถ่ายภาพมุมสูงจากยอดเขา

ข้อระวัง:

• เนื่องจากมีลิงอาศัยอยู่ตามธรรมชาติ โปรดระมัดระวังสิ่งของส่วนตัวและหลีกเลี่ยงการให้อาหารลิงในลักษณะที่อาจทำให้เกิดอันตราย

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย/ต่างชาติ: ฟรี

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่เวลา 08:00 – 17:00 น.