ความสำคัญสูงสุดของวัดไลย์คือการเป็นที่ประดิษฐาน “พระศรีอาริย์” ซึ่งเป็นรูปหล่อพระพุทธปฏิมาที่ชาวบ้านและพุทธศาสนิกชนจากทั่วสารทิศให้ความเคารพศรัทธาอย่างยิ่ง เชื่อกันว่าผู้ที่ได้มากราบไหว้จะได้รับสิริมงคล ความร่มเย็นเป็นสุข และความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต พระศรีอาริย์จึงเปรียบเสมือนศูนย์รวมจิตใจของผู้คนในลุ่มน้ำบางขามมาแต่โบราณ

จุดเด่นทางสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมที่โดดเด่นที่สุดของวัดคือ วิหารเก้าห้อง ซึ่งเป็นอาคารสถาปัตยกรรมแบบอยุธยาที่มีความงดงามและสมบูรณ์เป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะ งานปูนปั้นที่หน้าบัน ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวจากพุทธประวัติและทศชาติชาดกอย่างละเอียดอ่อน ลวดลายมีความคมชัด ลึก และเปี่ยมด้วยชีวิตชีวา จนได้รับการยกย่องจากนักประวัติศาสตร์ศิลปะว่าเป็นหนึ่งในงานปูนปั้นที่ประณีตและสมบูรณ์ที่สุดของประเทศไทย

ด้านหลังวิหารยังมี พระปรางค์ ที่ก่อสร้างในลักษณะ ย่อมุมไม้ยี่สิบ แสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองของพุทธศิลป์ในยุคอยุธยา รูปทรงของพระปรางค์สะท้อนคติจักรวาลตามความเชื่อทางพุทธศาสนา และช่วยเสริมบรรยากาศความขรึมขลังให้กับพื้นที่โดยรอบวัดได้อย่างชัดเจน

วัดไลย์ยังมีบทบาทสำคัญในด้านวัฒนธรรมประเพณี โดยทุกปีในช่วง วันขึ้น 14–15 ค่ำ และวันแรม 1 ค่ำ เดือน 6 จะมีการจัด ประเพณีชักพระศรีอาริย์ ซึ่งเป็นประเพณีเก่าแก่ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน ชาวลพบุรีและจังหวัดใกล้เคียงจะร่วมกันอัญเชิญรูปหล่อพระศรีอาริย์ขึ้นประดิษฐานบนขบวนแห่ เพื่อให้ประชาชนได้สรงน้ำและกราบไหว้ตลอดเส้นทาง บรรยากาศเต็มไปด้วยพลังศรัทธา เสียงดนตรีพื้นบ้าน และการละเล่นดั้งเดิมที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน

สำหรับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์และพุทธศิลป์ วัดไลย์เปรียบเสมือนพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต ซึ่งรวบรวมเรื่องราวของศรัทธา ศิลปกรรม และประเพณีไว้ในพื้นที่เดียวกัน บรรยากาศริมแม่น้ำบางขามที่ร่มรื่น ผสานกับความสงบขรึมของโบราณสถาน ทำให้ผู้มาเยือนได้รับทั้งความรู้ ความอิ่มเอมใจ และความสงบทางจิตวิญญาณอย่างแท้จริง

ขอเชิญทุกท่านมาร่วมซึมซับพลังแห่งศรัทธาและชื่นชมความงดงามของพุทธศิลป์ไทยโบราณ ณ วัดไลย์ สถานที่ที่กาลเวลาและประเพณีหลอมรวมเข้าด้วยกันอย่างงดงามที่สุดแห่งหนึ่งของลพบุรี