ป้อมวิไชยประสิทธิ์ (Wichai Prasit Fort) เป็นหนึ่งในโบราณสถานที่ทรงคุณค่าที่สุดริมแม่น้ำเจ้าพระยา เดิมมีชื่อว่า “ป้อมวิไชยเยนทร์” หรือ “ป้อมบางกอก” สร้างขึ้นในรัชสมัยของ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช แห่งกรุงศรีอยุธยา โดยมี เจ้าพระยาวิชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) เป็นแม่กองควบคุมการก่อสร้างตามแบบวิศวกรรมตะวันตก โดยเฉพาะอิทธิพลจากฝรั่งเศส จุดประสงค์หลักคือใช้เป็นด่านป้องกันข้าศึกที่ล่องเรือผ่านแม่น้ำเจ้าพระยาเข้าสู่กรุงศรีอยุธยา

ต่อมาในสมัยกรุงธนบุรี เมื่อ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี พระองค์ได้เลือกพื้นที่บริเวณนี้เป็นที่ตั้งพระราชวัง และโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเป็น “ป้อมวิไชยประสิทธิ์” เพื่อความเป็นสิริมงคล ป้อมแห่งนี้จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของ พระราชวังเดิม และเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญในการป้องกันพระนครตลอดรัชสมัยของพระองค์

ลักษณะทางสถาปัตยกรรมเป็นกำแพงก่ออิฐถือปูน มีแนวกำแพงสองชั้น โดยชั้นนอกทำเป็นรูปแปดเหลี่ยมยื่นออกไปในแม่น้ำ บนกำแพงมีช่องสำหรับตั้งปืนใหญ่และหอคอยสังเกตการณ์ สะท้อนถึงเทคโนโลยีการป้องกันเมืองในยุคนั้นได้อย่างชัดเจน

ปัจจุบันป้อมวิไชยประสิทธิ์อยู่ในความดูแลของกองทัพเรือ และยังคงใช้งานในพระราชพิธีสำคัญ เช่น การยิงสลุตหลวง อีกทั้งยังเป็นที่ตั้งเสาธงราชนาวีเคียงคู่กับธงผู้บัญชาการทหารเรือ

บรรยากาศโดยรอบเงียบสงบและสง่างาม ตัวป้อมสีขาวโดดเด่นตัดกับสายน้ำเจ้าพระยาและท้องฟ้าสีคราม ทำให้เป็นจุดที่นักท่องเที่ยวและผู้สนใจประวัติศาสตร์นิยมถ่ายภาพจากเรือล่องแม่น้ำ หรือเยี่ยมชมควบคู่กับพระราชวังเดิม เพื่อเรียนรู้เรื่องราวความกล้าหาญและภูมิปัญญาการป้องกันประเทศของบรรพชนไทย

รถยนต์ส่วนตัว:

• เดินทางมาทางถนนอรุณอมรินทร์ เข้าสู่กองบัญชาการกองทัพเรือ (พระราชวังเดิม) มีพื้นที่จอดรถภายใน (โปรดเตรียมบัตรประชาชนเพื่อแลกบัตรผ่านเข้า-ออก)

เรือโดยสาร:

• นั่งเรือด่วนเจ้าพระยามาลงที่ ท่าเตียน แล้วนั่งเรือข้ามฟากมายัง ท่าวัดอรุณ จากนั้นเดินเลาะริมน้ำมาทางพระราชวังเดิมประมาณ 5-10 นาที

รถไฟฟ้า:

• MRT สถานีอิสรภาพ ออกทางออกที่ 2 แล้วเดินหรือต่อรถรับจ้างมายังถนนอรุณอมรินทร์

ช่วงเวลาแนะนำ:

• ช่วงเช้า 08:30 - 10:00 น. อากาศไม่ร้อนจัด หรือช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกดิน แสงจะสวยมากสำหรับการถ่ายรูปตัวป้อมและวิวริมน้ำ

การเข้าชม:

• เนื่องจากตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ทหาร (กองบัญชาการกองทัพเรือ) การเข้าชมภายในพระราชวังเดิมและตัวป้อมอาจต้องทำเรื่องขออนุญาตล่วงหน้าสำหรับหมู่คณะ หรือรอเข้าชมในช่วงวันเปิดบ้าน (Open House) ของกองทัพเรือ

มุมถ่ายรูป:

• มุมมองจากแม่น้ำเจ้าพระยา (บนเรือ) จะเห็นความยิ่งใหญ่ของป้อมวิไชยประสิทธิ์ได้ชัดเจนที่สุด โดยเฉพาะมุมที่เห็นกำแพงแปดเหลี่ยมตั้งตระหง่านอยู่ริมน้ำ

การแต่งกาย:

• หากเข้าชมภายในเขตพระราชวังเดิม โปรดแต่งกายสุภาพ (งดเสื้อแขนกุด กางเกงขาสั้น หรือกระโปรงสั้นเหนือเข่า)

ค่าเข้าชม

• โดยปกติการเข้าชมพื้นที่พระราชวังเดิม (ซึ่งรวมถึงป้อม) จะมีค่าบำรุงสถานที่สำหรับผู้ใหญ่ 100 บาท และเด็ก 50 บาท

• โปรดตรวจสอบตารางการเปิดเข้าชมอย่างเป็นทางการจากมูลนิธิอนุรักษ์พระราชวังเดิมอีกครั้ง เนื่องจากเป็นพื้นที่ราชการ

เวลาทำการ

• เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 08:30 – 17:30 น. (สำหรับการติดต่อราชการ)

• สำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป แนะนำให้ตรวจสอบวันเปิดให้เข้าชมโบราณสถานเป็นพิเศษ