วัดไลย์เป็นวัดโบราณริมแม่น้ำบางขาม สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยสุโขทัย ประมาณปี พ.ศ. 1700-1900 รุ่งเรืองถึงขีดสุดในสมัยอยุธยา โดยเฉพาะในรัชสมัยพระเจ้าบรมโกศ ผู้ทรงโปรดให้บูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ ตำนานที่โดดเด่นที่สุดคือเรื่องราวของพระศรีอารย์และเรื่องราวของท้าวมนธา ชายชราผู้ซึ่งอุทิศตนสร้างบุญกุศลเพื่อหวังจะได้พบพระศรีอาริยเมตไตรย ในตำนานเล่าว่าพระโพธิสัตว์ได้ลงมาจุติบนโลกมนุษย์ในรูปของพระสงฆ์และจำพรรษาอยู่ที่วัดแห่งนี้ หลังจากที่ท่านละสังขารไปแล้ว ว่ากันว่าอัฐิของท่านได้กลายเป็นทองแดง ทำให้ชาวบ้านหล่อรูปเคารพศักดิ์สิทธิ์ขึ้นมาเพื่อบูชา แม้ว่าไฟไหม้จะทำลายรูปเคารพนั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่พระองค์ก็ทรงโปรดให้บูรณะใหม่ทั้งหมดเนื่องจากศรัทธาอันแรงกล้าของประชาชน สิ่งนี้ทำให้วัดไลย์กลายเป็นศูนย์กลางของความเชื่อในยุคพระศรีอาริยเมตไตรยจนถึงทุกวันนี้