วัดพระหลวง (Wat Phra Luang) เป็นวัดโบราณที่ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าสร้างขึ้นในสมัยใด จากการตรวจสอบวัสดุบริเวณใกล้องค์เจดีย์ สันนิษฐานว่าน่าจะสร้างขึ้นราว พุทธศตวรรษที่ 22 พร้อมกับการตั้งชุมชนโดยรอบ ต่อมาในปี พ.ศ. 2330 ชาวไทลื้อพร้อมพระภิกษุสามเณรได้อพยพจากเชียงแสน เข้ามาบุกเบิกพื้นที่ ฟื้นฟูวัดที่รกร้าง และตั้งชื่อว่า “วัดพระหลวง” นับแต่นั้นวัดแห่งนี้จึงเป็นศูนย์กลางศรัทธาของชุมชนไทลื้อในอำเภอสูงเม่น

พระธาตุเนิ้งและเอกลักษณ์ความเอียง

หัวใจของวัดคือ เจดีย์วัดพระหลวง หรือ “พระธาตุเนิ้ง” ก่ออิฐทรงปราสาทแบบล้านนา ราวพุทธศตวรรษที่ 22 ลักษณะเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง สูงประมาณ 15 เมตร คำว่า “เนิ้ง” หมายถึง “เอน” หรือ “เอียง” อันเกิดจากแรงสั่นสะเทือนในอดีต ทำให้องค์พระธาตุเอนเอียงไปทางทิศตะวันตก แต่ยังคงตั้งมั่นไม่พังทลาย จนได้รับสมญา “หอเอนเมืองแพร่” อีกทั้งมีตำนานว่าองค์พระธาตุเอียงตัวเองเพื่อบดบังแสงแดดไม่ให้กระทบองค์พระประธานในวิหาร

ตำนานงูใหญ่และปาฏิหาริย์ท่อนเงินท่อนทอง

ตำนานวัดพระหลวงซึ่งเรียบเรียงเมื่อ พ.ศ. 2509 โดยเจ้าอาวาสรูปที่ 13 เล่าว่า เดิมพื้นที่แห่งนี้เป็นป่าดงหลวง มีงูใหญ่คอยทำร้ายสัตว์เลี้ยงของชาวบ้านและม้าของพ่อค้าชาวจีนฮ่อ เมื่อเกิดเหตุซ้ำหลายครั้ง พ่อค้าจึงร่วมกันทำ “ตาแหลว” เครื่องสานดักสัตว์แบบล้านนา ดักงูจนสำเร็จ หลังจากฆ่างูและกองซากไว้ วันรุ่งขึ้นซากงูกลับกลายเป็น ท่อนเงินท่อนทอง อย่างอัศจรรย์ จึงแบ่งออกเป็นสามส่วน คือ ส่วนของพ่อค้า ส่วนถวายเจ้าเมือง และอีกส่วนฝังไว้บริเวณรูงู ตำนานนี้สะท้อนความเชื่อเรื่องความศักดิ์สิทธิ์และความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่

โบราณสถานและมรดกภายในวัด

ภายในวัดยังมี หอระฆังทรงแปดเหลี่ยม ก่ออิฐฉาบปูน ตั้งบนฐานแปดเหลี่ยม โครงสร้างส่วนบนเป็นไม้ หลังคาทรงจั่ว
หอไตรกลางน้ำ เป็นสถาปัตยกรรมพื้นเมืองผสมศิลปะรัตนโกสินทร์ หลังคาหน้าจั่วผสมปั้นหยา ประดับลายไม้แกะสลักเครือเถาฝังกระจกสี ช่อฟ้าเป็นรูปหงส์ ใบระกาแกะสลักนาคลำยอง ใช้เก็บรักษา คัมภีร์ใบลานโบราณจำนวน 21 หมวด
นอกจากนี้ยังมี พิพิธภัณฑ์วัดพระหลวง ที่รวบรวมประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และศิลปวัฒนธรรมของชาวไทลื้อผู้บุกเบิกพื้นที่

บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์และงานประเพณี

อีกหนึ่งจุดสำคัญคือ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ลึกประมาณ 5 เมตร น้ำใส รสจืด มีน้ำตลอดปีไม่เคยแห้ง ในอดีตใช้ในพิธีกรรมและการหล่อพระ ปัจจุบันวัดพระหลวงยังคงเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน โดยมี งานนมัสการพระธาตุเนิ้งในช่วงเดือนกุมภาพันธ์–มีนาคม ที่สะท้อนความผูกพันระหว่างศาสนา ตำนาน และวิถีชีวิตของชาวสูงเม่น

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองแพร่ ใช้ทางหลวงหมายเลข 101 (แพร่–เด่นชัย) มุ่งหน้าไปอำเภอสูงเม่น เมื่อถึงแยกเข้าตำบลพระหลวง (มีป้ายวัด) ให้เลี้ยวขวา ขับต่อประมาณ 2 กิโลเมตร จะถึงวัด

• มุมถ่ายรูปยอดนิยม: ถ่ายองค์พระธาตุจากด้านข้างเพื่อเห็นความเอนเอียงชัดเจน

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: เช้าแสงสวยกระทบวิหารไม้ / เย็นบรรยากาศสงบขลัง

• แต่งกายสุภาพ: เคารพสถานที่ศักดิ์สิทธิ์

• แวะชมพิพิธภัณฑ์: เพื่อเรียนรู้ประวัติชุมชนไทลื้อ

• มาในช่วงงานประเพณี: กุมภาพันธ์–มีนาคม บรรยากาศคึกคักที่สุด

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน 07:00 – 18:00 น.