อนุสาวรีย์พระยาไชยบูรณ์ (Phraya Chaiyabun Memorial) เป็นอนุสรณ์แห่งความจงรักภักดีและการเสียสละของข้าราชการผู้ยืนหยัดปกป้องแผ่นดินเมืองแพร่ ในเหตุการณ์ กบฏเงี้ยว พ.ศ. 2445 ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์สำคัญของภาคเหนือและประเทศไทย

วีรกรรมทางประวัติศาสตร์

พระยาไชยบูรณ์ (ทองอยู่ สุวรรณบาตร) ดำรงตำแหน่ง ข้าหลวงกำกับราชการเมืองแพร่ ระหว่าง พ.ศ. 2440–2445 ในช่วงเวลาที่บ้านเมืองเผชิญความไม่สงบจากเหตุการณ์กบฏเงี้ยว เมื่อกลุ่มกบฏบุกยึดเมืองแพร่ในปี พ.ศ. 2445 ท่านได้รวบรวมกำลังและยืนหยัดปกป้องเมืองอย่างสุดความสามารถ แม้กำลังฝ่ายตนจะเสียเปรียบอย่างยิ่งก็ตาม

การเสียสละอันสูงสุด

เมื่อถูกจับกุม กลุ่มกบฏได้บีบบังคับให้พระยาไชยบูรณ์ลงนามยกเมืองและคลังจังหวัดให้แก่ฝ่ายกบฏ แต่ท่านปฏิเสธอย่างเด็ดเดี่ยว พร้อมถ้อยคำที่จารึกไว้ในประวัติศาสตร์ว่า
“ถึงตัวจะตายก็จะไม่ยอมทรยศต่อใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท”
ด้วยความซื่อสัตย์และอุดมการณ์อันมั่นคง ท่านจึงถูกสังหารเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 ณ บริเวณที่ตั้งอนุสาวรีย์ในปัจจุบัน

การพระราชทานเกียรติยศ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสำนึกในความจงรักภักดีและการเสียสละอันสูงสุด จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานเลื่อนบรรดาศักดิ์ย้อนหลังให้เป็น
พระยาราชฤทธานนท์พหลพลภักดี
เพื่อเชิดชูเกียรติคุณและยกย่องความกล้าหาญของท่านไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ชาติไทย

อนุสรณ์แห่งความภักดีของเมืองแพร่

ชาวเมืองแพร่ได้ร่วมใจกันสร้างอนุสาวรีย์พระยาไชยบูรณ์ขึ้น เพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งความกล้าหาญและความซื่อสัตย์ โดย พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2511
ภายในพื้นที่ประกอบด้วยสวนหย่อมที่สง่างาม และอาคารนิทรรศการซึ่งจัดแสดงประวัติชีวิตและของใช้ส่วนตัวของท่าน เพื่อให้ชนรุ่นหลังได้เรียนรู้บทเรียนแห่งความซื่อสัตย์ ความจงรักภักดี และการเสียสละเพื่อแผ่นดิน

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองแพร่ ใช้ถนนยันตรกิจโกศล (ทางหลวงหมายเลข 101) มุ่งหน้าไปทางสูงเม่น ประมาณ 4 กิโลเมตร อนุสาวรีย์ตั้งอยู่ทางขวามือ มีป้ายบอกทางชัดเจน

• วันที่ 25 กรกฎาคม ของทุกปี มีพิธีวางพวงมาลาและทำบุญรำลึกอย่างเป็นทางการ

• เหมาะสำหรับผู้สนใจ ประวัติศาสตร์ไทยและเหตุการณ์กบฏเงี้ยว

• ควรแต่งกายสุภาพเมื่อเข้าสักการะอนุสาวรีย์

• แนะนำมาเที่ยวช่วงเช้าหรือเย็น บรรยากาศร่มรื่นและสงบ

• สามารถวางแผนเที่ยวสถานที่สำคัญอื่นๆ ในเมืองแพร่ต่อได้ในวันเดียว

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 06:00 – 18:00 น.