พิพิธภัณฑ์พะธำมะรง (Phathammarong Museum) ถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อจำลองบ้านพักเดิมที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ อดีตนายกรัฐมนตรีของไทย โดยมีจุดเชื่อมโยงสำคัญกับตำแหน่ง “พะทำมะรง” หรือพัศดีเรือนจำที่บิดาของท่านเคยดำรงอยู่ในพื้นที่เรือนจำสงขลาในอดีต แนวคิดของพิพิธภัณฑ์จึงไม่ได้มุ่งเพียงการสร้างอาคารจำลองเท่านั้น แต่ยังต้องการถ่ายทอดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ สังคม และวิถีชีวิตของข้าราชการหัวเมืองในยุคก่อนผ่านบริบทของครอบครัวหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญต่อประวัติศาสตร์การเมืองไทย

ตัวอาคารได้รับการออกแบบให้สะท้อนรูปแบบเรือนไทยพื้นถิ่นภาคใต้ โดยเป็นเรือนไม้ยกพื้นสูงที่ช่วยระบายอากาศและป้องกันความชื้น หลังคาทรงปั้นหยาแบบเรือนไทยข้าราชการในอดีต และมีการจัดผังอาคารเป็นสองหลังเชื่อมต่อกันด้วยชานกลาง ซึ่งเป็นพื้นที่กึ่งเปิดที่ใช้สำหรับทำกิจกรรมและเป็นจุดเชื่อมระหว่างพื้นที่ภายในบ้าน ลักษณะทางสถาปัตยกรรมนี้สะท้อนการผสมผสานระหว่างความเป็นไทยดั้งเดิมกับอิทธิพลการก่อสร้างในสมัยใหม่ตอนต้น

ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงนิทรรศการที่เน้นการเล่าเรื่องแบบ “บ้านมีชีวิต” โดยรวบรวมเครื่องใช้ส่วนตัว ภาพถ่ายเก่า เอกสารทางประวัติศาสตร์ รวมถึงข้อมูลเกี่ยวกับการเติบโตและเส้นทางชีวิตของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ นอกจากนี้ยังมีการอธิบายความหมายและที่มาของนามสกุลพระราชทาน “ติณสูลานนท์” ตลอดจนข้อมูลเกี่ยวกับระบบราชทัณฑ์ไทยในอดีตและบทบาทของตำแหน่งพะทำมะรง ซึ่งช่วยให้ผู้เข้าชมเข้าใจภาพรวมของสังคมในยุคนั้นได้ลึกยิ่งขึ้น

ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ทำหน้าที่เป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ศูนย์ข้อมูลด้านวัฒนธรรม และจุดท่องเที่ยวสำคัญในพื้นที่เมืองเก่าสงขลา โดยมีบทบาทในการเชื่อมโยงเรื่องราวระดับบุคคลเข้ากับประวัติศาสตร์ชาติ และช่วยให้ผู้เข้าชมได้เห็นภาพชีวิตของผู้คนในอดีตผ่านพื้นที่จริงอย่างเป็นรูปธรรม