เขาตังกวน (Khao Tang Kuan) เป็นภูเขาขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองสงขลา มีความสำคัญทั้งในเชิงประวัติศาสตร์ ศาสนา และภูมิทัศน์เมือง โดยเป็นหนึ่งในจุดชมวิวหลักที่สะท้อนเอกลักษณ์ของเมืองสงขลาแบบครบทั้งฝั่งเมืองเก่า ทะเลสาบสงขลา และทะเลอ่าวไทยในมุมเดียวกัน

ในเชิงประวัติศาสตร์ เขาตังกวนมีความเกี่ยวข้องกับการตั้งถิ่นฐานของเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน (เมืองสงขลาเก่า) ซึ่งเป็นเมืองท่าที่มีความสำคัญตั้งแต่สมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น บนยอดเขาเป็นที่ตั้งของพระธาตุเจดีย์หลวง ซึ่งเชื่อกันว่าบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ เป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวสงขลา และเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนามาอย่างต่อเนื่องยาวนาน โดยมีการบูรณะครั้งสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 4 ทำให้พระธาตุมีสภาพมั่นคงและกลายเป็นสัญลักษณ์ของเมือง

พระธาตุเจดีย์หลวงมีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบเจดีย์ไทยผสมอิทธิพลศิลปะลังกา ตัวองค์เจดีย์ตั้งอยู่บนฐานสูง มองเห็นได้จากระยะไกล รอบบริเวณเป็นลานสำหรับสักการะและจุดชมวิว นักท่องเที่ยวและชาวบ้านนิยมขึ้นมาสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล โดยเฉพาะในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันมาฆบูชาและวันวิสาขบูชา จะมีผู้คนขึ้นไปประกอบพิธีเวียนเทียนบนยอดเขา

บริเวณใกล้กันมีศาลาพระวิหารแดง ซึ่งเป็นอาคารโบราณที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 ถึงรัชกาลที่ 5 มีลักษณะสถาปัตยกรรมไทยผสมตะวันตก ใช้สีแดงเป็นเอกลักษณ์ โครงสร้างเป็นเรือนไม้ยกพื้นและมีรายละเอียดงานช่างแบบดั้งเดิม สะท้อนบทบาทของเขาตังกวนในฐานะพื้นที่ราชการและศาสนาควบคู่กันในอดีต

ในด้านภูมิประเทศ เขาตังกวนเป็นเนินเขาหินขนาดเล็กที่เกิดจากการยกตัวของภูเขาในแนวชายฝั่งทะเลใต้ ทำให้มีความสูงไม่มากแต่โดดเด่นเมื่อเทียบกับพื้นที่เมืองโดยรอบ ลักษณะทางธรณีวิทยาทำให้สามารถมองเห็นภูมิทัศน์แบบพาโนรามาได้รอบทิศ โดยเฉพาะจุดที่เห็น “พญานาคพ่นน้ำ” บริเวณทะเลสาบสงขลา และแนวเกาะหนูเกาะแมวซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเมือง

การเดินทางขึ้นสู่ยอดเขามีสองรูปแบบ คือการเดินขึ้นบันไดพญานาค ซึ่งเป็นทางเดินคอนกรีตที่มีความชันพอสมควร เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสบรรยากาศธรรมชาติ และการใช้ลิฟต์โดยสารแบบกระเช้าแก้วที่ช่วยอำนวยความสะดวก โดยระหว่างทางสามารถมองเห็นวิวเมืองสงขลาได้บางส่วน ทำให้เป็นจุดเด่นที่นักท่องเที่ยวนิยม

บรรยากาศโดยรวมบนยอดเขาเงียบสงบกว่าพื้นที่ตัวเมือง เหมาะแก่การชมพระอาทิตย์ขึ้นและตก โดยช่วงเย็นแสงจะตกกระทบผืนน้ำทะเลสาบเกิดเป็นสีทองทั่วบริเวณ เป็นช่วงเวลาที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในการถ่ายภาพ

พื้นที่โดยรอบยังมีลิงแสมอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก นักท่องเที่ยวควรระมัดระวังของใช้ส่วนตัวและหลีกเลี่ยงการให้อาหารสัตว์เพื่อรักษาระบบนิเวศ

เขาตังกวนจึงไม่ได้เป็นเพียงจุดชมวิว แต่เป็นพื้นที่ที่รวมทั้งความศรัทธา ประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์เมืองสงขลาไว้ในจุดเดียว ทำให้ยังคงเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญที่สุดของจังหวัดมาจนถึงปัจจุบัน

• รถยนต์:  ให้มุ่งหน้าเข้าสู่ตัวเมืองสงขลา แล้วใช้เส้นทางไปทางหาดสมิหลา จากนั้นขับเลียบแนวทะเลสาบสงขลามาเรื่อย ๆ จะผ่านบริเวณสระบัว ซึ่งเป็นจุดสังเกตสำคัญ เขาตังกวนจะอยู่ไม่ไกลจากบริเวณนั้น

ค่าเข้าชม:

• เดินขึ้นบันได ไม่เสียค่าใช้จ่าย

• ค่าบริการลิฟต์โดยสาร ไปกลับ ผู้ใหญ่ 60 บาท เด็ก 40 บาท ราคาอาจมีการเปลี่ยนแปลง

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 08:30 ถึง 18:00 น.