โรงเรียนการเมืองการทหาร (Political and Military School) เป็นสถานที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่งภายในอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า ย้อนกลับไปในช่วงปี พ.ศ. 2513 – 2525 พื้นที่แห่งนี้เคยเป็น ศูนย์กลางการเรียนรู้และฐานที่มั่นใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย ซึ่งใช้ภูมิประเทศที่สูงชันและป่ารกทึบเป็นเกราะกำบังจากโลกภายนอก ในสมัยนั้นสถานที่แห่งนี้ถูกใช้เป็นโรงเรียนบ่มเพาะลัทธิความเชื่อทางการเมืองและฝึกฝนยุทธวิธีทางทหารแบบกองโจรให้กับมวลชนและเหล่านักศึกษาที่หนีเข้าป่าหลังเหตุการณ์ความขัดแย้งในเมือง โดยสภาพทั่วไปภายในประกอบด้วยบ้านไม้หลังเล็กๆ กว่า 30 หลัง กระจายตัวอยู่ภายใต้ร่มเงาของป่าสนและป่าดิบชื้นที่หนาวเย็นตลอดทั้งปี การออกแบบตัวอาคารเน้นความเรียบง่าย ใช้ไม้ในพื้นที่เป็นหลักเพื่อให้กลมกลืนกับป่าและยากต่อการสังเกตเห็นทางอากาศจากฝ่ายรัฐบาล

การใช้งานจริงในสมัยนั้น พื้นที่ถูกแบ่งสัดส่วนอย่างเป็นระบบระเบียบไม่ต่างจากโรงเรียนหรือค่ายทหารขนาดใหญ่ มีทั้งห้องเรียนวิชาการเมืองที่ใช้ศึกษาทฤษฎีทางอุดมการณ์ มีลานฝึกอาวุธและวิชาทหารเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการสู้รบจริง นอกจากนี้ยังมีส่วนที่เป็นโรงอาหาร โรงพยาบาลสนาม และบ้านพักของเหล่าแกนนำ ซึ่งสะท้อนถึงวิถีชีวิตการดำรงชีพที่ต้องพึ่งพาตนเองอย่างสูงท่ามกลางความขาดแคลน สิ่งที่น่าทึ่งคือภูมิปัญญาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เช่น การใช้กังหันน้ำช่วยตำข้าว และการสร้างที่พักที่ทนทานต่อสภาพอากาศหนาวจัดและความชื้นสูงของป่าเขา สถานที่แห่งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่ที่อยู่อาศัย แต่เป็นเสมือนหัวใจหลักในการขับเคลื่อนอุดมการณ์ที่เคยสั่นคลอนการเมืองไทยในยุคนั้นอย่างรุนแรง

ในปัจจุบัน หน้าที่ของโรงเรียนการเมืองการทหารได้แปรเปลี่ยนจากสมรภูมิความขัดแย้งมาเป็น พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์กลางแจ้งที่ทรงคุณค่า สถานที่แห่งนี้ทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญเพื่อให้คนรุ่นหลังได้เข้ามาศึกษาบทเรียนราคาแพงจากรอยร้าวในอดีต ย้ำเตือนถึงความสำคัญของสันติภาพและการอยู่ร่วมกันอย่างเข้าใจท่ามกลางความแตกต่างทางความคิด นอกจากคุณค่าทางประวัติศาสตร์แล้ว ปัจจุบันยังเป็นจุดเช็คอินที่สวยงามที่สุดแห่งหนึ่งของพิษณุโลก โดยเฉพาะในช่วงเดือนมกราคมที่ ใบเมเปิลรอบหมู่บ้านไม้จะเปลี่ยนเป็นสีแดงสดร่วงหล่นลงมาปกคลุมหลังคาไม้เก่าแก่ เกิดเป็นภาพที่ตัดกันอย่างงดงามระหว่างร่องรอยแห่งอดีตที่ดูขรึมขลังกับความอ่อนโยนของธรรมชาติอย่างลงตัว

• รถยนต์ส่วนตัว: ตั้งอยู่ริมถนนสายที่มุ่งหน้าไปบ้านร่องกล้า ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ประมาณ 6 กิโลเมตร มีป้ายบอกทางชัดเจน 

• ช่วงใบไม้แดง: เมเปิลมักจะเปลี่ยนเป็นสีแดงในช่วงเดือนมกราคม

• เตรียมเสื้อคลุม: บริเวณนี้ร่มรื่นและมีอากาศเย็นสบายตลอดทั้งวัน

• ห้ามปีนป่าย: โปรดอย่าปีนป่ายอาคารไม้ที่เก่าแก่เพราะอาจเกิดอันตรายและสร้างความเสียหายต่อสถานที่ 

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 40 บาท / เด็ก 20 บาท 

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ 200 บาท / เด็ก 100 บาท

• รวมอยู่ในค่าเข้าอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน 06:00 – 18:00 น.