กังหันน้ำ (Watermill) เป็นมากกว่าสิ่งก่อสร้างธรรมดา แต่คือ แหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และอนุสรณ์แห่งภูมิปัญญา ที่สะท้อนวิถีชีวิตของผู้คนในช่วงเหตุการณ์ทางการเมืองของไทย โดยตั้งอยู่ภายในอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า ตรงข้ามกับโรงเรียนการเมืองการทหาร

กังหันน้ำแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นภายหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519 โดย นักศึกษาคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่เข้าป่าและเข้าร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย เพื่อใช้แก้ปัญหาการดำรงชีวิต โดยเฉพาะการผลิตอาหารเพื่อหล่อเลี้ยงผู้คนจำนวนหลายพันคนบนภูหินร่องกล้า

กลไกธรรมชาติ:

จุดเด่นของกังหันน้ำแห่งนี้คือการใช้ พลังงานน้ำจากธรรมชาติ มาขับเคลื่อนระบบ โดยอาศัยน้ำจากลำธารหรือน้ำตกขนาดเล็กด้านหลังหมุนกังหันไม้ขนาดใหญ่ จากนั้นส่งกำลังไปยังแกนไม้ที่เชื่อมต่อกับ ครกกระเดื่องหลายชุด ทำให้สามารถตำข้าวได้พร้อมกันจำนวนมาก จึงเปรียบเสมือน “โรงสีข้าวของ ผกค.” ที่สามารถผลิตข้าวสารได้อย่างต่อเนื่อง โดยไม่ต้องพึ่งพาแรงงานคนหรือเชื้อเพลิงจากภายนอก

จารึกในม่านหมอก:

ในปัจจุบัน กังหันน้ำแห่งนี้ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็น แหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์การเมืองและภูมิปัญญาทางวิศวกรรม ตัวกังหันไม้โบราณถูกโอบล้อมด้วยมอสและเฟิร์นสีเขียวชอุ่มตามความชื้นของป่าภูเขา เสียงน้ำไหลและความร่มรื่นของธรรมชาติรอบด้าน ช่วยสร้างบรรยากาศที่สงบและลึกซึ้ง

สถานที่แห่งนี้จึงไม่เพียงเป็นจุดท่องเที่ยว แต่ยังเป็น สัญลักษณ์ของการปรับตัวและการพึ่งพาตนเองของมนุษย์ในสภาวะที่ยากลำบาก ที่นักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสทั้งความงดงามของธรรมชาติ และเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ได้ในคราวเดียวกัน

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองพิษณุโลก มุ่งหน้าสู่อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า จากนั้นขับต่อไปทางเส้นทางไปภูทับเบิกประมาณ 6 กิโลเมตร กังหันน้ำจะอยู่ริมถนนทางซ้ายมือ ตรงข้ามโรงเรียนการเมืองการทหาร มีพื้นที่จอดรถสะดวก

• ช่วงปลายฤดูฝน (สิงหาคม–กันยายน) น้ำจะไหลสวยและมอสเขียวสดที่สุด

• พื้นบริเวณกังหันและโขดหินอาจลื่น ควรระมัดระวังในการเดิน

• แนะนำเดินข้ามไปชมโรงเรียนการเมืองการทหารและที่หลบภัยทางอากาศ

• เหมาะสำหรับสายถ่ายภาพ โดยเฉพาะภาพธรรมชาติและมโคร

• บรรยากาศร่มรื่น สามารถเที่ยวได้ตลอดทั้งวัน

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 40–60 บาท / เด็ก 20–40 บาท
  (รวมอยู่ในค่าเข้าอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้าแล้ว)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน 06:00 – 18:00 น.