ผาเสด็จ (Pha Sadet) เป็นสถานที่ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในหน้าประวัติศาสตร์การคมนาคมของประเทศไทย ตั้งอยู่ริมทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ ในเขตอำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี พื้นที่แห่งนี้ถือเป็นอนุสรณ์สำคัญที่สะท้อนถึงจุดเริ่มต้นของการพัฒนาระบบรถไฟไทย ซึ่งมีบทบาทอย่างมากต่อการเชื่อมโยงภูมิภาคและความเจริญของประเทศในอดีต

เหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2439 ในช่วงการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ–นครราชสีมา เมื่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) พร้อมด้วย สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ เสด็จประพาสทางรถไฟมายังบริเวณผาเสด็จ ขณะนั้นพื้นที่โดยรอบยังเป็นป่าทึบที่ขึ้นชื่อเรื่องความทุรกันดาร เต็มไปด้วยไข้ป่าและอันตรายจากธรรมชาติ ซึ่งรู้จักกันในนาม “ดงพญาไฟ”

จุดเด่นที่สำคัญที่สุดของผาเสด็จ คือ รอยพระปรมาภิไธยย่อ “จปร” พร้อมด้วย “สพ” ซึ่งเป็นพระนามย่อของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี และตัวเลข “๑๑๕” อันหมายถึงปี รัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.) ที่เสด็จฯ พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จารึกอักษรเหล่านี้ไว้บนหน้าผาหินขนาดใหญ่ที่ยื่นล้ำออกมาใกล้แนวทางรถไฟ เพื่อเป็นการเอาฤกษ์เอาชัย และสร้างขวัญกำลังใจให้แก่คนงานที่ต้องทำงานอย่างหนักในการถางป่า ขุดเจาะอุโมงค์ และวางรางรถไฟท่ามกลางสภาพแวดล้อมอันโหดร้าย

จากเหตุการณ์อันเป็นมงคลนี้ ทำให้ชื่อของป่าบริเวณดังกล่าวค่อยๆ ถูกเปลี่ยนจาก “ดงพญาไฟ” ซึ่งสื่อถึงความอันตราย มาเป็น “ดงพญาเย็น” เพื่อความเป็นสิริมงคล สื่อถึงความร่มเย็นและความปลอดภัย อันสะท้อนถึงพลังศรัทธาและความหวังในการพัฒนาประเทศของคนในยุคนั้น

ในปัจจุบัน พื้นที่รอบ ผาเสด็จ ได้รับการพัฒนาและปรับปรุงให้เป็น สวนสาธารณะเชิงประวัติศาสตร์ มีการสร้าง ศาลหลวงพ่อผาเสด็จ และ พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวได้สักการะและรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ บรรยากาศโดยรอบเงียบสงบ แวดล้อมด้วยภูเขาหินปูนและผืนป่าที่ฟื้นคืนความเขียวขจีอีกครั้ง

นอกจากนี้ พื้นที่ใกล้เคียงยังเป็นที่ตั้งของ อุโมงค์ผาเสด็จ ซึ่งเป็นอุโมงค์รถไฟทางคู่ที่ยาวที่สุดในประเทศไทย ด้วยความยาวประมาณ 5.4 กิโลเมตร ถือเป็นสัญลักษณ์ของการพัฒนาการคมนาคมจากยุคบุกเบิกในสมัยรัชกาลที่ 5 สู่ระบบรถไฟสมัยใหม่ในปัจจุบันได้อย่างชัดเจน

สำหรับ นักประวัติศาสตร์และผู้ที่หลงใหลในเรื่องราวของรถไฟไทย ผาเสด็จถือเป็นจุดเรียนรู้ที่ไม่ควรพลาด ขณะที่ นักท่องเที่ยวทั่วไป มักแวะมาเพื่อสัมผัสบรรยากาศอันขลัง และชมรอยจารึกประวัติศาสตร์ของจริงที่ยังคงปรากฏอย่างชัดเจนบนเนื้อหิน แม้เวลาจะผ่านมากว่าหนึ่งศตวรรษแล้วก็ตาม

ผาเสด็จจึงไม่ใช่เพียงสถานที่ท่องเที่ยว แต่เป็นพื้นที่ที่หลอมรวม ประวัติศาสตร์ ความศรัทธา และจิตวิญญาณแห่งความมุ่งมั่นของบรรพบุรุษไทย เอาไว้บนหน้าผาหินอันแข็งแกร่ง เชิญชวนทุกท่านมาร่วมย้อนรอยอดีตและซึมซับคุณค่าที่ทรงความหมายแห่งนี้ด้วยตนเอง

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากสระบุรี ใช้ถนนมิตรภาพมุ่งหน้าโคราช ถึงช่วงตำบลทับกวาง (กม. 131-132) เลี้ยวซ้ายเข้าถนนท้องถิ่นตามป้ายบอกทาง "สถานีรถไฟผาเสด็จ" ขับตรงเข้าไปประมาณ 9 กิโลเมตร

รถไฟ:

• นั่งขบวนรถท้องถิ่นหรือรถธรรมดาที่จอดสถานีผาเสด็จ จากนั้นเดินเท้าต่อไปยังหน้าผาประวัติศาสตร์ (ประมาณ 50-100 เมตรจากตัวสถานี)

• พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นกลางแจ้ง ควรเตรียมร่มหรือหมวก และมาชมในช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงแดดจัด

• โปรดชมรอยสลักด้วยความเคารพ ไม่ปีนป่ายหน้าผาหรือขีดเขียนเพิ่มเติมใดๆ บนหินโบราณ

• ปัจจุบันมีการเปิดใช้อุโมงค์ทางคู่ใหม่ รถไฟโดยสารส่วนใหญ่จะไม่ผ่านหน้าผานี้แล้ว หากต้องการเห็นขบวนรถไฟวิ่งผ่านหน้าผาอาจต้องรอรถสินค้าหรือรถท้องถิ่นบางขบวนเท่านั้น

• สามารถเข้าชมร่วมกับวัดถ้ำพระโพธิสัตว์ซึ่งอยู่ในเส้นทางใกล้เคียงกัน

ค่าเข้าชม

• ฟรี (ไม่มีค่าใช้จ่าย)

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน: 06:00 – 18:00 น.