วัดหลักศิลา (Wat Lak Sila) หรือชื่อทางการคือวัดศิลามงคล เป็นวัดราษฎร์เก่าแก่ที่ตั้งอยู่ขนานกับแนวฝั่งแม่น้ำโขง ความสำคัญโดดเด่นที่สุดของวัดนี้คือการเป็นแหล่งค้นพบ กลุ่มใบเสมาหินทรายจำนวนมาก ซึ่งกระจายตัวอยู่ตามโคนต้นไม้และภายในเขตวัด นักโบราณคดีได้จัดกลุ่มโบราณวัตถุเหล่านี้ให้อยู่ใน ศิลปะทวารวดี มีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 12-16 หรือกว่า 1,000 ปีมาแล้ว ลักษณะของใบเสมาที่พบมีทั้งแบบแผ่นเรียบและแบบที่มีสันแกนกลาง สลักเป็นรูปสถูปวชิรพราหมณ์หรือดอกบัวตูม ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สื่อถึงความบริสุทธิ์และการปักปันเขตพัทธสีมาของชุมชนโบราณลุ่มน้ำโขงในอดีต ทำให้พื้นที่นี้ถูกยกให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางโบราณคดีที่สำคัญแห่งหนึ่งในภาคอีสาน

นอกจากมรดกพันปีแล้ว วัดหลักศิลาได้รับการพัฒนาจนรุ่งเรืองที่สุดในสมัยของ หลวงปู่บัว เตมิโย (พระครูศิลาภิรมย์) เกจิอาจารย์ผู้เป็นศิษย์สาย หลวงปู่เสาร์ กันตสีโล และมีความสนิทสนมกับหลวงปู่ฝั้น อาจาโร ท่านได้สร้าง พระอุโบสถ (สิม) หลังปัจจุบันขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2473 โดยเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนทรงไทยประยุกต์ที่มีเอกลักษณ์ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นที่เปี่ยมไปด้วยเมตตาธรรม ปัจจุบันศิษยานุศิษย์ได้ร่วมกันสร้าง พิพิธภัณฑ์เจดีย์หลวงปู่บัว เตมิโย ซึ่งเป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำสีขาวสะอาดตา ภายในจัดแสดงอัฐิธาตุและเครื่องอัฐบริขารของหลวงปู่ เพื่อให้เป็นอนุสรณ์สถานแห่งความเพียรและวิปัสสนากรรมฐาน

บรรยากาศภายในวัดให้ความรู้สึกสงบและขลังด้วยพลังของศรัทธาสองยุคสมัย คือยุคอารยธรรมโบราณและยุคแห่งพระป่าสายกรรมฐาน พื้นที่วัดมีความร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่และมีลมโชยจากทางแม่น้ำโขงตลอดวัน การเดินทางมาที่นี่จึงเป็นการเติมเต็มทั้งในด้านการศึกษาประวัติศาสตร์และการขัดเกลาจิตใจผ่านการกราบสักการะสถูปศักดิ์สิทธิ์และบารมีของพระเกจิผู้ล่วงลับที่ยังคงทิ้งคำสอนและจริยวัตรอันงดงามไว้ให้คนรุ่นหลัง

• จากตัวเมืองนครพนม ให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 212 (ถนนชยางกูร) มุ่งหน้าไปทางอำเภอธาตุพนม ประมาณ 44 กิโลเมตร จะถึงแยกบ้านหลักศิลา ให้เลี้ยวซ้ายเข้าไปตามถนนเข้าหมู่บ้านประมาณ 1-2 กิโลเมตร วัดจะตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง

• ควรเดินทางมาถึงวัดในช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนและได้รับลมเย็นสบายจากฝั่งแม่น้ำโขงซึ่งจะช่วยให้การเดินชมใบเสมาโบราณรอบบริเวณวัดมีความเพลิดเพลินยิ่งขึ้น

• การถ่ายภาพใบเสมาหินโบราณควรใช้แสงธรรมชาติและระมัดระวังไม่สัมผัสหรือเคลื่อนย้ายตัวโบราณวัตถุ เพื่อเป็นการช่วยกันอนุรักษ์ลวดลายสลักพันปีให้คงสภาพสมบูรณ์ที่สุด

• ภายในเจดีย์พิพิธภัณฑ์หลวงปู่บัว เตมิโย เป็นเขตพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และใช้สำหรับปฏิบัติธรรม นักท่องเที่ยวควรอยู่ในอาการสงบ ถอดรองเท้าไว้ด้านนอก และแต่งกายด้วยชุดสุภาพเพื่อแสดงความเคารพต่อสถานที่

• หากต้องการชมทัศนียภาพของแม่น้ำโขงในจุดที่สวยงามที่สุด ให้เดินไปที่บริเวณริมรั้ววัดทางทิศตะวันออก ซึ่งเป็นจุดพักผ่อนหย่อนใจที่สามารถมองเห็นฝั่งประเทศลาวได้ชัดเจนและมีบรรยากาศที่เงียบสงบ

• เนื่องจากวัดตั้งอยู่ห่างจากตัวอำเภอธาตุพนมเพียงไม่กี่กิโลเมตร แนะนำให้วางแผนท่องเที่ยวเชื่อมโยงกับพระธาตุพนม โดยแวะกราบพระธาตุพนมก่อนในช่วงเช้าแล้วจึงเดินทางมาเยี่ยมชมความสงบที่วัดหลักศิลาในลำดับถัดมา

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าธรรมเนียมในการเข้าชม

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดให้เข้าชมและกราบสักการะทุกวัน ตั้งแต่เวลา 08:00 น. ถึง 18:00 น.