ด่านแม่สาย (Mae Sai Border Checkpoint) แห่งนี้เริ่มต้นจากการเป็นจุดยุทธศาสตร์ทางการค้าที่สำคัญที่สุดในภาคเหนือ โดยมีแม่น้ำสายสายเล็กๆ เป็นเส้นกั้นพรมแดนทางธรรมชาติ สะพานมิตรภาพไทย-เมียนมาที่ตั้งตระหง่านอยู่เป็นสัญลักษณ์ของการเชื่อมสัมพันธไมตรีระหว่างสองประเทศมาอย่างยาวนาน ความน่าสนใจคือการเป็นจุดสิ้นสุดของถนนพหลโยธิน (ทางหลวงหมายเลข 1) ที่ทอดยาวมาจากกรุงเทพฯ มาสุดที่ป้าย "เหนือสุดยอดในสยาม" ซึ่งเป็นจุดเช็คอินที่นักท่องเที่ยวทุกคนต้องมาถ่ายรูปเก็บไว้เป็นที่ระลึกว่าครั้งหนึ่งได้มาถึงจุดเหนือสุดของแผนที่ประเทศไทยแล้ว

ความโดดเด่นของสถานที่นี้คือ ความหลากหลายของสินค้าและวัฒนธรรม ตลาดแม่สายฝั่งไทยเป็นแหล่งรวมสินค้าจากทั่วทุกมุมโลก ทั้งเครื่องกันหนาว อัญมณีจากเมียนมา ผลไม้อบแห้ง และเครื่องใช้ไฟฟ้าในราคาย่อมเยา ในขณะที่เมื่อข้ามไปยังฝั่งท่าขี้เหล็กของเมียนมา คุณจะได้สัมผัสกับกลิ่นอายของวัฒนธรรมท้องถิ่นที่แตกต่าง ทั้งวัดสไตล์พม่าสีทองอร่าม วิถีชีวิตของชาวบ้านที่ยังคงมีการทาแป้งทานาคา และตลาดสดที่มีสินค้าแปลกตา การข้ามพรมแดนที่นี่จึงไม่ใช่แค่การช้อปปิ้ง แต่เป็นการเปิดประสบการณ์การเรียนรู้เชิงวัฒนธรรมที่อยู่ห่างกันเพียงแค่แม่น้ำกั้น

ในแง่ของวิถีชีวิต ด่านแห่งนี้คือสายเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงคนทั้งสองฝั่ง ในทุกเช้าเราจะได้เห็นภาพความคึกคักของผู้คนที่ข้ามไปมาเพื่อทำธุรกิจและแลกเปลี่ยนสินค้า บรรยากาศจะเต็มไปด้วยพลังและความมีชีวิตชีวา หากคุณเดินเลียบไปตามริมน้ำสาย คุณจะเห็นวิถีชีวิตการหาปลาและการซักผ้าของชาวบ้าน ซึ่งเป็นภาพที่สะท้อนถึงความผูกพันของคนกับสายน้ำพรมแดนได้อย่างดีเยี่ยม อากาศที่นี่จะเย็นสบายในช่วงฤดูหนาว ทำให้การเดินเที่ยวชมตลาดและการข้ามไปฝั่งเมียนมาเป็นไปอย่างเพลิดเพลินโดยไม่รู้สึกเหนื่อย

สำหรับการท่องเที่ยวสายกินและสายช้อป ที่นี่ถือเป็นสวรรค์อย่างแท้จริง เพราะมีทั้งอาหารท้องถิ่นอย่าง "ข้าวแรมฟืน" อาหารพื้นเมืองของชาวไทใหญ่ที่หาทานได้ยาก และสินค้าแฮนด์เมดฝีมือชาวเขาเผ่าต่างๆ ที่นำมาวางขายสะท้อนถึงความหลากหลายทางชาติพันธุ์ นอกจากนี้สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบประวัติศาสตร์ ยังสามารถมองเห็นแนวเขาที่สลับซับซ้อน ซึ่งเป็นที่ตั้งของกองกำลังและเส้นทางสายประวัติศาสตร์ในอดีต ทำให้ด่านแม่สายมีมิติของการท่องเที่ยวที่ครบรสทั้งความสนุกและความรู้

ขอเชิญชวนให้คุณลองมาสัมผัสความคึกคัก ณ จุดเหนือสุดของไทยแห่งนี้ มาเดินทอดน่องข้ามสะพานมิตรภาพเพื่อชมสองวัฒนธรรมที่ผสมผสานกันอย่างลงตัว และรับรองว่าคุณจะได้ของฝากติดไม้ติดมือพร้อมความประทับใจกลับไปอย่างแน่นอน

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองเชียงราย ขับตรงไปตามถนนพหลโยธิน (ทางหลวงหมายเลข 1) มุ่งหน้าทิศเหนือประมาณ 60 กิโลเมตร ถนนจะสิ้นสุดที่หน้าด่านพอดี

• รถสาธารณะ: มีรถบัสและรถตู้ประจำทางสายเชียงราย-แม่สาย ออกจากสถานีขนส่งเชียงราย ทุก 30 นาที

• การข้ามแดน: สำหรับคนไทย ใช้เพียงบัตรประชาชนใบเดียวในการทำหนังสือผ่านแดนชั่วคราว (Border Pass) ที่ที่ว่าการอำเภอแม่สาย หรือจุดบริการหน้าด่าน

ขั้นตอนการทำหนังสือผ่านแดน (ฉบับอัปเดต 2026) สำหรับการทำหนังสือผ่านแดนเพื่อข้ามด่านแม่สาย-ท่าขี้เหล็ก มี 2 วิธีหลักๆ ดังนี้:

วิธีที่ 1: ทำที่จุดบริการอำเภอแม่สาย 

วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่ได้เตรียมตัวล่วงหน้า สามารถไปทำได้ที่ ศูนย์บริการทำหนังสือผ่านแดน (ตั้งอยู่ก่อนถึงหน้าด่านประมาณ 2 กิโลเมตร หรือที่ว่าการอำเภอแม่สาย)

• ยื่นบัตรประชาชน: นำบัตรประชาชนตัวจริงเสียบที่ตู้คีออสหรือยื่นให้เจ้าหน้าที่

• ถ่ายรูป: เจ้าหน้าที่จะทำการเก็บข้อมูลใบหน้า

• ชำระค่าธรรมเนียม: จ่ายเงินค่าธรรมเนียม 30 บาท

• รับเอกสาร: คุณจะได้กระดาษหนังสือผ่านแดน (Border Pass) 1 แผ่น (เก็บไว้ให้ดีห้ามหาย เพราะต้องใช้ยื่นทั้งขาไปและขากลับ)

วิธีที่ 2: ลงทะเบียนล่วงหน้าผ่านระบบออนไลน์ (แนะนำ) เพื่อความรวดเร็วและไม่ต้องรอคิวนาน คุณสามารถลงทะเบียนผ่านแอปพลิเคชันหรือเว็บไซต์ของกรมการปกครอง ระบบอาจมีการปรับเปลี่ยนตามปี 2026 แนะนำให้เช็คหน้าเว็บ ระบบลงทะเบียนหนังสือผ่านแดนออนไลน์

• กรอกข้อมูล: กรอกรายละเอียดตามหน้าบัตรประชาชนล่วงหน้า

• รับรหัส QR Code: เมื่อลงทะเบียนสำเร็จจะได้รหัสมา

• ยืนยันตัวตนหน้าด่าน: นำ QR Code ไปแสดงที่ตู้บริการเพื่อพิมพ์เอกสารและชำระเงิน จะช่วยประหยัดเวลาได้มาก

ขั้นตอนการข้ามพรมแดน (หลังจากได้เอกสารแล้ว)

• ฝั่งไทย (ขาออก): ถือเอกสารเดินไปที่สะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา ยื่นเอกสารพร้อมบัตรประชาชนให้ตม.ไทย ประทับตราขาออก

• ฝั่งเมียนมา (ขาเข้า): เดินข้ามสะพานไปฝั่งท่าขี้เหล็ก ยื่นเอกสารที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองเมียนมา

• ค่าธรรมเนียมฝั่งเมียนมา: ชำระเพิ่มประมาณ 10 บาท (หรือ 500 จ๊าต)

• การฝากบัตร: บางช่วงเจ้าหน้าที่เมียนมาอาจจะขอเก็บหนังสือผ่านแดนฉบับจริงไว้ และให้ใบแทนมา (ต้องนำใบแทนมาแลกคืนตอนขากลับ)

ค่าธรรมเนียมการข้ามแดน:

• คนไทย: ค่าทำหนังสือผ่านแดน 30 บาท และค่าธรรมเนียมฝั่งเมียนมา 10 บาท

• ชาวต่างชาติ: ต้องใช้หนังสือเดินทาง (Passport) และวีซ่าตามกฎระเบียบปัจจุบัน (กรุณาเช็คอัปเดตสถานะการเข้าประเทศที่หน้าด่านอีกครั้ง)

เวลาเปิด-ปิด:

• ด่านเปิดให้บริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 06:30 – 18:30 น.

• ควรกลับข้ามมาฝั่งไทยก่อนเวลา 18:00 น. เพื่อความสะดวกในการตรวจลงตรา