น้ำตกสองปาน (Song Pan Waterfall) เป็นน้ำตกขนาดเล็กที่มีความงดงามเฉพาะตัว ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าลึกของอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน ห่างจากตัวน้ำตกแจ้ซ้อนหลักไปประมาณ 4-5 กิโลเมตร ชื่อของน้ำตกมีความหมายลึกซึ้งที่เกี่ยวข้องกับที่ตั้งของอำเภอเมืองปาน ความสำคัญของน้ำตกแห่งนี้ที่มีต่อจังหวัดลำปางคือการเป็นแหล่งต้นน้ำที่ใสสะอาดและยังไม่ถูกรบกวนจากการพัฒนาเมืองมากนัก ทำให้ระบบนิเวศบริเวณรอบน้ำตกยังคงมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก ทั้งพันธุ์ไม้หายากและสัตว์ป่าขนาดเล็กที่ออกมาหาอาหารริมลำห้วย

ความโดดเด่นที่เป็นเอกลักษณ์ ของน้ำตกสองปานคือความเงียบสงบและความเป็นส่วนตัว เนื่องจากเส้นทางเข้าสู่น้ำตกเป็นทางเดินเท้าศึกษาธรรมชาติที่ต้องใช้การเดินเท้าเข้าไปเท่านั้น ทำให้ที่นี่เป็นจุดหมายปลายทางของกลุ่มนักเดินป่าและผู้ที่ต้องการศึกษาธรรมชาติอย่างจริงจัง ตัวน้ำตกมีชั้นน้ำตกที่ไม่สูงมากนักแต่ไหลแรงสม่ำเสมอ ตกลงสู่แอ่งน้ำใสเบื้องล่างที่โอบล้อมด้วยโขดหินที่ปกคลุมด้วยมอสและตะไคร่น้ำสีเขียวขจี บรรยากาศรอบข้างมีความร่มรื่นจากแมกไม้ขนาดใหญ่ที่ช่วยกรองแสงแดดให้ส่องลงมาเพียงรำไร สร้างภาพที่งดงามและลึกลับในเวลาเดียวกัน

สิ่งที่ควรลองเมื่อมาเยือนน้ำตกสองปาน คือการฝึกสังเกตพันธุ์ไม้และแมลงแปลกตาตามเส้นทางเดินป่า ซึ่งต้องใช้ความระมัดระวังและความอดทนในการเดินทาง นอกจากนี้การนั่งพักผ่อนริมน้ำตกเพื่อฟังเสียงสายน้ำและเสียงนกป่าถือเป็นวิธีการบำบัดด้วยธรรมชาติ ที่ดีเยี่ยม ความสำคัญของกิจกรรมนี้คือการทำให้เราได้ตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์พื้นที่ป่าต้นน้ำเพื่อให้คงอยู่สืบต่อไปถึงคนรุ่นหลัง การเตรียมตัวมาให้พร้อมสำหรับการเดินป่าระยะสั้นจึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าถึงเสน่ห์ที่ซ่อนอยู่ของน้ำตกแห่งนี้

ปัจจุบันน้ำตกสองปานได้รับการดูแลโดยเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน เพื่อควบคุมปริมาณนักท่องเที่ยวไม่ให้หนาแน่นจนเกินไปจนส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ความสำคัญของสถานที่นี้จึงเปรียบเสมือนพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของธรรมชาติที่ยังคงความบริสุทธิ์ไว้ได้อย่างน่าอัศจรรย์ การมาเยือนที่นี่จึงเป็นการให้รางวัลกับตนเองด้วยการซึมซับอากาศที่บริสุทธิ์ที่สุดและความเย็นสดชื่นจากน้ำที่ไหลมาจากเทือกเขาสูง เป็นประสบการณ์ที่หาไม่ได้จากแหล่งท่องเที่ยวทั่วไปในเมืองใหญ่

• โดยรถยนต์ส่วนตัว: เดินทางไปยังที่ทำการอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน (ทางหลวงหมายเลข 1035 หรือ 1252) จากนั้นต้องติดต่อเจ้าหน้าที่เพื่อสอบถามเส้นทางและจุดเริ่มต้นการเดินเท้าไปยังน้ำตกสองปาน

• การเดินเท้า: เป็นเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ระยะทางประมาณ 4-5 กิโลเมตรจากจุดเริ่มต้น เส้นทางอาจมีความลื่นและชันในบางช่วง ควรมีสภาพร่างกายที่พร้อม

• ช่วงเวลาที่เหมาะสม: แนะนำช่วงปลายฤดูฝนต้นฤดูหนาว (ตุลาคม - ธันวาคม) เพราะน้ำจะมีปริมาณมากและป่าจะมีความเขียวชอุ่มที่สุด

• การเตรียมตัว: สวมรองเท้าสำหรับเดินป่าที่กันลื่นได้ดี เตรียมน้ำดื่มและเสบียงอาหารเล็กน้อย (และต้องนำขยะกลับออกมาทั้งหมด)

• ความปลอดภัย: ควรแจ้งเจ้าหน้าที่อุทยานก่อนเดินทางเข้าไปทุกครั้ง และไม่แนะนำให้เข้าไปในช่วงที่มีฝนตกหนักเนื่องจากอาจเกิดน้ำป่าไหลหลาก

• การถ่ายภาพ: เตรียมอุปกรณ์กันชื้นสำหรับกล้องถ่ายรูป เนื่องจากบริเวณน้ำตกจะมีความชื้นสูงมากตลอดเวลา

ค่าเข้าชม:

รวมอยู่ในค่าเข้าอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 40 บาท / เด็ก 20 บาท

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ 200 บาท / เด็ก 100 บาท

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดให้บริการ: ทุกวัน 08:00 – 16:00 น. (ควรเริ่มเดินป่าไม่เกินช่วงเช้าเพื่อให้กลับออกมาได้ทันก่อนมืด)