โครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์ (Inthanon Lady's Slipper Orchid Conservation Project) ตั้งอยู่บริเวณบ้านขุนวาง ภายใต้การดูแลของสถานีวิจัยเกษตรหลวงอินทนนท์ จัดตั้งขึ้นตามพระราชดำริเพื่ออนุรักษ์และขยายพันธุ์กล้วยไม้ป่าหายากของประเทศไทย โดยเฉพาะกล้วยไม้สกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum) ซึ่งเป็นกล้วยไม้ที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายและอยู่ในบัญชีพืชป่าคุ้มครองของประเทศไทย รวมทั้งอยู่ภายใต้อนุสัญญา CITES ที่ควบคุมการค้าพืชใกล้สูญพันธุ์ระหว่างประเทศ เนื่องจากในอดีตรองเท้านารีถูกลักลอบเก็บจากธรรมชาติเป็นจำนวนมาก ส่งผลให้ประชากรในป่าลดลงอย่างต่อเนื่อง โครงการจึงมีบทบาทสำคัญในการวิจัย เพาะขยายพันธุ์ และฟื้นฟูประชากรกล้วยไม้ให้สามารถกลับคืนสู่ระบบนิเวศเดิมได้อย่างยั่งยืน

พื้นที่ของโครงการตั้งอยู่บนระดับความสูงประมาณ 1,300–1,400 เมตรจากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นสภาพแวดล้อมที่มีอากาศเย็นและความชื้นสูงตลอดปี จึงเหมาะอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตของกล้วยไม้รองเท้านารีและพืชป่าดิบเขาหลายชนิด ภายในได้รับการออกแบบให้เป็นทั้งศูนย์วิจัยและแหล่งเรียนรู้ โดยจำลองสภาพธรรมชาติของแหล่งอาศัยจริง ไม่ว่าจะเป็นโขดหินปูน ซอกหิน พื้นป่าที่มีชั้นใบไม้ทับถม และพื้นที่ร่มเงาใต้ไม้ใหญ่ ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นลักษณะการเจริญเติบโตของกล้วยไม้ในระบบนิเวศที่ใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด

จุดเด่นของโครงการคือการรวบรวมรองเท้านารีหลายชนิดจากทั่วประเทศไทย ทั้งรองเท้านารีอินทนนท์ (Paphiopedilum villosum var. boxallii) รองเท้านารีเหลืองกระบี่ รองเท้านารีคางกบ รองเท้านารีเหลืองตรัง รองเท้านารีดอยตุง และสายพันธุ์พื้นเมืองอื่น ๆ ที่มีความสำคัญทางพันธุกรรม แต่ละชนิดมีสีสัน รูปทรง และช่วงเวลาออกดอกแตกต่างกัน นักท่องเที่ยวจึงสามารถชมความหลากหลายของกล้วยไม้ได้ตลอดทั้งปี แม้ว่าช่วงปลายฤดูหนาวถึงต้นฤดูร้อนจะเป็นช่วงที่มีการออกดอกมากที่สุด

เบื้องหลังการอนุรักษ์ไม่ได้เป็นเพียงการปลูกเลี้ยงเท่านั้น แต่ยังมีการใช้เทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การเพาะเมล็ดแบบปลอดเชื้อ การเก็บรักษาพันธุกรรม การศึกษาการผสมเกสร การขยายพันธุ์ในโรงเรือนควบคุมสภาพแวดล้อม รวมถึงการทดลองปลูกคืนสู่พื้นที่ป่าต้นน้ำที่เหมาะสม นักวิจัยจะติดตามอัตราการรอด การเจริญเติบโต และการปรับตัวของกล้วยไม้ในธรรมชาติ เพื่อประเมินความสำเร็จของการฟื้นฟูประชากรในระยะยาว

ภายในโครงการมีเส้นทางศึกษาธรรมชาติระยะสั้นที่ร่มรื่น ผ่านแปลงอนุรักษ์ โรงเรือนเพาะเลี้ยง และจุดจัดแสดงพันธุ์ไม้ป่าดอยอินทนนท์ พร้อมป้ายสื่อความหมายที่อธิบายข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ ลักษณะเด่นของกล้วยไม้แต่ละชนิด วิธีการจำแนกชนิด ความสัมพันธ์กับเชื้อราไมคอร์ไรซา (Mycorrhiza) ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการงอกของเมล็ดกล้วยไม้ รวมถึงบทบาทของแมลงผสมเกสรในระบบนิเวศ ทำให้ผู้สนใจด้านธรรมชาติสามารถเรียนรู้ได้อย่างลึกซึ้งมากกว่าการเดินชมทั่วไป

อีกหนึ่งไฮไลต์สำคัญคือบริเวณอ่างเก็บน้ำภายในโครงการ ซึ่งรายล้อมด้วยต้นนางพญาเสือโคร่งนับพันต้น ทุกปีในช่วงกลางเดือนมกราคมถึงต้นเดือนกุมภาพันธ์ ดอกสีชมพูจะผลิบานพร้อมกันจนเกิดเป็นอุโมงค์ดอกไม้และภาพสะท้อนบนผิวน้ำ กลายเป็นหนึ่งในจุดชมซากุระเมืองไทยที่มีชื่อเสียงที่สุดของจังหวัดเชียงใหม่ โดยเฉพาะในช่วงเช้าตรู่ที่มีหมอกบาง ๆ ลอยเหนือผิวน้ำและแสงอาทิตย์อ่อน ๆ ส่องผ่านแนวต้นไม้ เป็นช่วงเวลาที่ช่างภาพและนักท่องเที่ยวรอคอยมากที่สุด

นอกจากกล้วยไม้และนางพญาเสือโคร่งแล้ว นักท่องเที่ยวยังสามารถพบพรรณไม้เมืองหนาว เฟิร์น มอส ไลเคน รวมถึงนกประจำถิ่นและผีเสื้อหลากหลายชนิดที่อาศัยอยู่ในป่าดิบเขาอันอุดมสมบูรณ์ของดอยอินทนนท์ จึงนับเป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าทั้งด้านการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ การศึกษาวิจัย และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างแท้จริง

ด้วยระยะทางที่อยู่ไม่ไกลจากขุนวาง กิ่วแม่ปาน พระมหาธาตุนภเมทนีดล-นภพลภูมิสิริ น้ำตกสิริภูมิ และ ยอดดอยอินทนนท์ นักท่องเที่ยวสามารถจัดโปรแกรมท่องเที่ยวแบบ One Day Trip ได้อย่างสะดวก ทำให้โครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ชมดอกไม้ แต่ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์พืชหายากระดับประเทศที่สะท้อนแนวพระราชดำริด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืนอีกด้วย

• จากตัวเมืองเชียงใหม่ ใช้ทางหลวงหมายเลข 108 (เชียงใหม่–ฮอด) มุ่งหน้าสู่อำเภอจอมทอง จากนั้นเลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1009 (เส้นทางขึ้นดอยอินทนนท์) ขับไปจนถึงหลักกิโลเมตรที่ 31 แล้วเลี้ยวขวาเข้าสู่ถนนสายขุนวาง (มบ.4007) จากนั้นขับต่อไปอีกประมาณ 8 กิโลเมตร จะพบโครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์อยู่ทางด้านขวามือ รวมระยะทางจากตัวเมืองเชียงใหม่ประมาณ 90 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 2 ชั่วโมง ถนนช่วงสุดท้ายเป็นทางภูเขาคดเคี้ยว ควรขับด้วยความระมัดระวัง โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนที่อาจมีหมอกและพื้นถนนเปียกลื่น

• ช่วงกลางเดือนมกราคม–ต้นเดือนกุมภาพันธ์ เป็นช่วงที่นางพญาเสือโคร่งบานสวยที่สุด และเป็นฤดูกาลท่องเที่ยวยอดนิยมของขุนวาง

• หากต้องการถ่ายภาพอ่างเก็บน้ำสะท้อนดอกซากุระเมืองไทย ควรมาถึงช่วงเช้าเวลา 08:00–10:00 น. แสงกำลังสวยและนักท่องเที่ยวยังไม่หนาแน่น

• สวมรองเท้าสำหรับเดินป่าหรือรองเท้าพื้นยางกันลื่น เพราะบางจุดเป็นทางลาดและอาจเปียกชื้น

• ห้ามจับ เด็ด หรือเคลื่อนย้ายกล้วยไม้และพืชทุกชนิด รวมถึงไม่ออกนอกเส้นทางศึกษาธรรมชาติ เพื่อช่วยรักษาระบบนิเวศ 

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี (ไม่มีค่าธรรมเนียมเข้าชม แต่สามารถร่วมบริจาคเงินสมทบทุนบำรุงโครงการและสนับสนุนการวิจัยพันธุ์กล้วยไม้ได้ตามกำลังศรัทธา)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดบริการทุกวัน เวลา 08:00 – 16:30 น. (ช่วงเทศกาลดอกไม้บานอาจมีการขยายเวลาเข้าชมตามความเหมาะสม)