วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร (Wat Phra Mahathat Woramahawihan) ตั้งอยู่ริมถนนราชดำเนิน ตำบลในเมือง วัดพระมหาธาตุเป็นพระอารามหลวงชั้นเอกชั้นวรมหาวิหาร เดิมชื่อวัดพระบรมธาตุ เป็นปูชนียสถานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของภาคใต้และประเทศไทย ตามตำนานพระบรมธาตุนครศรีธรรมราช กล่าวว่า พระบรมสารีริกธาตุเสด็จมาสู่หาดทรายแก้ว โดยนางเหมชาลาฒ และพระธนกุมาร เมื่อประมาณปี พ.ศ. 834 จึงได้สร้างพระบรมธาตุ เพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ

ผู้ปกครองเมืองนครศรีธรรมราช จะก่อสร้างตกแต่งเพิ่มเติมอยู่เสมอ เพื่อสร้างสมความเลื่อมใสศรัทธาของประชาชนที่มีต่อองค์พระบรมธาตุ เช่น สมัยศรีวิชัยได้สร้างเป็นเจดีย์ทรงศรีวิชัย ต่อมาในรัชสมัยพระเจ้าจันทรภาณุ เมื่อประมาณปี พ.ศ. 1790 ได้ทรงสร้างเป็นเจดีย์ทรงลังกาครอบองค์เจดีย์เดิมแบบศรีวิชัยไว้ภายใน พระบรมธาตุเจดีย์ประดิษฐานอยู่ภายในวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นปูชนียสถานอันเป็นที่เคารพสักการะอย่างสูงสุดของชาวนครศรีธรรมราช และชาวใต้ทั้งปวง

ไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่นอนเกี่ยวกับประวัติการสร้าง ตามตำนานกล่าวว่า พระเจดีย์องค์เดิมสร้างตามความเชื่อของพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน เมื่อประมาณปี พ.ศ. 1300 สมัยอาณาจักร ตามพรลิงค์ ลักษณะเป็นสถาปัตยกรรมแบบศรีวิชัย ต่อมาเมื่อได้มีการติดต่อสัมพันธ์กับพระภิกษุลังกา โดยเฉพาะในสมัยพระเจ้าจันทรภาณุศรีธรรมราช ได้นิมนต์พระภิกษุลังกามาตั้งคณะสงฆ์ในเมืองนครศรีธรรมราช เป็นการสถาปนาพระพุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์ ในระยะนั้นพระบรมธาตุองค์เดิมชำรุดทรุดโทรมมาก พระภิกษุลังกาจึงได้ช่วยกันบูรณะปฏิสังขรณ์ให้เป็นสถาปัตยกรรมแบบลังกา โดยสร้างพระสถูปแบบลังกาครอบองค์พระเจดีย์เดิม เป็นพระสถูปทรงโอคว่ำปากระฆังติดกับพื้นกำแพงแก้ว ที่มุมกำแพงแก้วมีพระบรมธาตุจำลองประดิษฐานอยู่ทั้งสี่มุม

พระพุทธสิหิงค์ เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองนครศรีธรรมราช ตามประวัติกล่าวว่า เมื่อประมาณปี พ.ศ. 1793 พระเจ้าจันทรภาณุศรีธรรมราช ได้ยกกองทัพเรือไปตีเมืองลังกาครั้งที่ 1 ได้พระพุทธสิหิงค์มา จึงได้ฉลองสมโภชรวมกับพระบรมธาตุเจดีย์ เมื่อปี พ.ศ. 1793 โดยมีนางพญาเลือดขาวนำเสด็จแทนพระเจ้าจันทรภาณุจากลังกา

พระพุทธสิหิงค์ มีลักษณะทางศิลปกรรมอยู่ในตระกูลช่างแบบนครศรีธรรมราชที่เรียกกันว่า แบบขนมต้ม ประดิษฐานอยู่ในหอพระพุทธสิหิงค์ ในบริเวณวังเจ้านครเก่า ปัจจุบันเป็นศาลากลางจังหวัด เปิดให้ประชาชนได้เข้าไปสักการะบูชาในเวลาราชการทุกวัน

ประวัติวัดมหาธาตุ นครศรีธรรมราช

• พ.ศ. 854 เจ้าชายทนทกุมาร และพระนางเหมชาลาและบาคู (แปลว่า นักบวช) ชาวศรีลังกา ได้สร้างวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร (เดิมชื่อ วัดพระบรมธาตุ นครศรีธรรมราช) เจดีย์องค์เดิมเป็นเจดีย์แบบศรีวิชัย คล้ายเจดีย์กิริเวเทระ ในเมืองโบโลนนารุวะ ประเทศศรีลังกา

• พ.ศ. 1093 พระเจ้าจันทรภาณุ ได้ทำการสร้างเมืองนครศรีธรรมราชขึ้นพร้อมกับการก่อสร้างเจดีย์ขึ้นใหม่เป็นเจดีย์แบบศาญจิ

• พ.ศ. 1770 พระเจ้าจันทรภาณุ ได้บูรณะพระบรมธาตุเจดีย์ เจดีย์แบบลังกา ทรงระฆังคว่ำ หรือโอคว่ำ มีปล้องไฉน 52 ปล้อง สูงจากฐานถึงยอดปลี 37 วา 2 ศอก ยอดปลีของปล้องไฉนหุ้มทองคำเหลืองอร่าม สูง 6 วา 1 ศอก แผ่เป็นแผ่นหนาเท่าใบลาน น้ำหนัก 800 ชั่ง รอบพระมหาธาตุมีเจดีย์ 158 องค์

• พ.ศ. 2155 และ พ.ศ. 2159 สมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ มีการซ่อมแผ่นทองที่ปลียอดพระบรมธาตุ

• พ.ศ. 2190 สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ยอดพระบรมธาตุได้ชำรุดหักลง และได้มีการซ่อมสร้างขึ้นใหม่

• พ.ศ. 2275–2301 สมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีการดัดแปลงทางเข้าพระสถูปบริเวณวิหารพระทรงม้า

• พ.ศ. 2312 สมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ปฏิสังขรณ์พระอารามทั่วไป และโปรดให้สร้างวิหารทับเกษตร
  สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัด) ได้บูรณะพระวิหารหลวง

• พ.ศ. 2457 สมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ติดตั้งสายล่อฟ้าองค์พระบรมธาตุ

• พ.ศ. 2515–2517 บูรณะพระวิหารหลวงและพระอุโบสถ

• พ.ศ. 2530 ซ่อมกลีบบัวทองคำ และวันที่ 28 สิงหาคม 2530 ได้เสด็จอัญเชิญแผ่นกลีบบัวทองคำขึ้นประดิษฐาน

• พ.ศ. 2537–2538 บูรณะปลียอดทองคำ ใช้งบประมาณ 50 ล้านบาท สิ้นทองคำ 141 บาท

• รถยนต์ส่วนตัว: จากตัวเมืองนครศรีธรรมราช ขับตรงตามถนนราชดำเนิน มุ่งหน้าไปทางทิศใต้ วัดตั้งอยู่ทางด้านขวามือ มีพื้นที่จอดรถทั้งด้านหน้าและด้านหลัง

• รถสาธารณะ: รถสองแถวสาย “สนามกีฬา – หัวถนน” หรือรถมาสด้า ผ่านหน้าวัดตลอดวัน จากสนามบินสามารถใช้รถตู้หรือรถมินิบัสมาลงหน้าวัดได้

• ควรแต่งกายสุภาพ หากชุดไม่พร้อมมีบริการยืมผ้าถุง

• เวลาที่แนะนำ 08:30 – 10:00 น.

• ทำบุญถวายผ้าห่มพระธาตุ และเข้าชมพิพิธภัณฑ์ของวัด

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าเข้าชม (ชาวต่างชาติอาจมีค่าธรรมเนียมเล็กน้อยในบางจุด)

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน

• จันทร์–พฤหัส 08:30 – 16:30 น.

• ศุกร์–อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ 08:30 – 17:00 น.