วัดกู้ (Wat Ku) หรือ วัดกู้ (พระนางเรือล่ม) เป็นวัดโบราณริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งปากเกร็ดที่มีประวัติย้อนกลับไปถึงปลายสมัยอยุธยา โดยเดิมเชื่อกันว่าวัดแห่งนี้มีชื่อว่า “วัดท่าสอน” และเป็นพื้นที่ชุมชนริมน้ำที่มีทั้งชาวไทยและชาวมอญอาศัยอยู่ร่วมกันมาอย่างยาวนาน ก่อนที่ในเวลาต่อมาวัดจะกลายเป็นสถานที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่งในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น–รัชกาลที่ 5 จากเหตุการณ์เรือพระที่นั่งของ Sunanda Kumari Ratana เกิดอุบัติเหตุล่มกลางแม่น้ำเจ้าพระยาในปี พ.ศ. 2423 ระหว่างเสด็จทางน้ำไปพระราชวังบางปะอิน ซึ่งเหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความสูญเสียอย่างใหญ่หลวงต่อราชสำนัก และบริเวณใกล้วัดกู้ถูกใช้เป็นจุดชั่วคราวในการอัญเชิญพระศพขึ้นจากน้ำและประกอบพิธีเบื้องต้น จนพื้นที่แห่งนี้ถูกจดจำในฐานะ “สถานที่กู้พระศพ” และกลายเป็นที่มาของชื่อ “วัดกู้” รวมถึงทำให้เกิดการเรียกขานในความทรงจำของผู้คนว่า “พระนางเรือล่ม” ซึ่งเป็นคำเรียกเชิงเล่าขานที่สะท้อนเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์สำคัญของราชสำนักในยุคนั้น

ในด้านสถาปัตยกรรมและผังวัด วัดกู้มีลักษณะเป็นวัดริมน้ำแบบชุมชนเก่าที่สะท้อนการตั้งถิ่นฐานริมเจ้าพระยา โดยมีพระอุโบสถหลังเก่าที่มีคุณค่าทางศิลปะสูง ภายในตกแต่งด้วยจิตรกรรมฝาผนังแบบช่างพื้นบ้านมอญที่เรียบง่ายแต่ทรงคุณค่า แสดงเรื่องราวพุทธประวัติและชาดก ซึ่งสะท้อนอิทธิพลของชุมชนมอญในพื้นที่ปากเกร็ดอย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังมีศาลพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ที่สร้างขึ้นในยุคหลังเพื่อเป็นอนุสรณ์สถาน โดยออกแบบในลักษณะศาลาจตุรมุขกลางน้ำและประดิษฐานพระรูปจำลองของพระองค์เพื่อใช้เป็นจุดรำลึกเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ ขณะเดียวกันยังมีพระพุทธไสยาสน์หรือพระนอนองค์ใหญ่ริมแม่น้ำที่มีความยาวกว่า 30 เมตร ซึ่งถือเป็นทั้งจุดศรัทธาและแลนด์มาร์กสำคัญของวัดที่สะท้อนคติพระพุทธเจ้าปรินิพพานในศิลปะไทยในมิติของชุมชน วัดกู้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ทางศาสนาแต่ยังเป็นศูนย์กลางของชุมชนริมน้ำที่มีประวัติยาวนาน โดยพื้นที่นี้เคยเป็นถิ่นอาศัยของชาวมอญปากเกร็ด มีประเพณีเกี่ยวกับการทำบุญริมน้ำและวิถีชีวิตที่ผูกพันกับแม่น้ำเจ้าพระยา ท่าน้ำของวัดเคยเป็นเส้นทางสัญจรหลักก่อนยุคถนนสมัยใหม่ ทำให้วัดกู้มี “ชั้นของประวัติศาสตร์” ที่ซ้อนทับกันตั้งแต่ยุคอยุธยา รัตนโกสินทร์ จนถึงชุมชนปัจจุบัน อีกทั้งเหตุการณ์เรือพระที่นั่งล่มยังถูกมองว่าเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญของรัชกาลที่ 5 ที่ส่งผลต่อการจัดระเบียบพิธีการทางน้ำและมาตรฐานความปลอดภัยของเรือพระที่นั่งในเวลาต่อมา ทำให้พื้นที่แห่งนี้ถูกตีความในเชิง “พื้นที่ความทรงจำ” มากกว่าสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป

ในปัจจุบันวัดกู้ยังคงเป็นวัดที่มีบทบาททั้งด้านศาสนาและการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ มีผู้คนเดินทางมาสักการะและเรียนรู้เรื่องราวของราชสำนักรัชกาลที่ 5 อย่างต่อเนื่อง บรรยากาศริมแม่น้ำยังคงเงียบสงบ เหมาะสำหรับการเรียนรู้ประวัติศาสตร์และสัมผัสวิถีชีวิตริมน้ำ โดยเฉพาะในช่วงเย็นที่สามารถเห็นภาพวิถีชีวิตริมเจ้าพระยาได้อย่างชัดเจน ทำให้วัดกู้ไม่ใช่เพียงวัดริมแม่น้ำทั่วไป แต่เป็นพื้นที่ที่รวมทั้งประวัติศาสตร์ชุมชนมอญ เหตุการณ์สำคัญของราชสำนัก และความทรงจำร่วมของผู้คนในพื้นที่ปากเกร็ดเข้าไว้ด้วยกันอย่างลึกซึ้งในมิติเดียวกัน