หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ (Queen Sirikit National Library) เป็นอาคารประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชาวนครพนม โดยเริ่มก่อสร้างขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2458 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) เพื่อใช้เป็น ศาลากลางจังหวัดนครพนมหลังแรก เดิมอาคารแห่งนี้เป็นศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินในพื้นที่ชายแดนริมฝั่งแม่น้ำโขงมาอย่างยาวนาน จนกระทั่งมีการก่อสร้างศาลากลางหลังใหม่ขึ้น อาคารหลังนี้จึงได้รับการบูรณะและเปลี่ยนบทบาทครั้งสำคัญในปี พ.ศ. 2537 เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ 5 รอบ

ในด้านสถาปัตยกรรม ตัวอาคารโดดเด่นด้วยเอกลักษณ์แบบโคโลเนียล หรือศิลปะตะวันตกที่เข้ามามีอิทธิพลในยุคล่าอาณานิคม ผสมผสานกับศิลปะฝรั่งเศสอย่างลงตัว อาคารมีลักษณะเป็นตึก 2 ชั้น ก่ออิฐถือปูน หลังคาทรงปั้นหยามุงกระเบื้องว่าว ผนังภายนอกทาด้วย สีเหลืองมัสตาร์ด ตัดขอบด้วยสีขาว มีหน้าต่างรูปทรงโค้งมนที่ตกแต่งด้วยลวดลายปูนปั้นประณีตสวยงาม ความสง่างามและความสมบูรณ์ของโครงสร้างส่งผลให้อาคารนี้ได้รับ รางวัลอาคารอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยามฯ เมื่อปี พ.ศ. 2540

ปัจจุบันหอสมุดแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นคลังปัญญาแห่งลุ่มน้ำโขง ภายในมีการจัดสรรพื้นที่อย่างเป็นสัดส่วน ประกอบด้วยห้องสมุดทั่วไป ห้องสมุดเด็กและเยาวชน และที่สำคัญที่สุดคือ มุมข้อมูลท้องถิ่น ซึ่งรวบรวมหนังสือหายาก เอกสารประวัติศาสตร์ และเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ในนครพนมไว้อย่างครบถ้วน บรรยากาศภายในมีความเงียบสงบและขรึมขลังด้วยงานไม้เก่าแก่และการตกแต่งที่คงรักษาเอกราชเดิมเอาไว้ ทำให้ที่นี่ไม่ใช่เพียงแค่ที่อ่านหนังสือ แต่เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิตที่บอกเล่าเรื่องราวความเจริญรุ่งเรืองของเมืองนครพนมในอดีตจนถึงปัจจุบัน

• ตั้งอยู่ริมถนนอภิบาลบัญชา เยื้องกับพิพิธภัณฑ์จวนผู้ว่าราชการจังหวัด (หลังเก่า) สามารถเดินทางมาได้ง่ายๆ ด้วยรถสามล้อเครื่อง (สกายแล็บ) หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างภายในตัวเมืองนครพนม หากขับรถมาเองสามารถจอดรถได้บริเวณริมถนนรอบอาคารหรือลานจอดรถใกล้เคียง

• ควรเลือกมาเข้าชมในช่วงเช้าเวลาประมาณ 09.00 - 10.30 น. ซึ่งเป็นช่วงที่แสงแดดจะส่องกระทบตัวอาคารสีเหลืองมัสตาร์ดได้นวลตาที่สุดและไม่ร้อนจนเกินไปสำหรับผู้ที่ต้องการถ่ายภาพภายนอก

• หากต้องการเข้าชมภายในอาคารควรแต่งกายให้สุภาพเรียบร้อยเนื่องจากเป็นสถานที่ราชการและเป็นพื้นที่ให้บริการการศึกษาที่มีผู้มาใช้บริการอ่านหนังสือจริง

• ควรเตรียมถุงผ้ามาด้วยสำหรับใส่รองเท้าก่อนเดินเข้าสู่ตัวอาคารหอสมุด เนื่องจากทางสถานที่ไม่อนุญาตให้สวมรองเท้าเดินบนพื้นไม้เก่าภายในเพื่อเป็นการช่วยอนุรักษ์สภาพพื้นผิว

• การถ่ายภาพสามารถทำได้ตามความเหมาะสมแต่ควรงดใช้แฟลชและงดใช้เสียงดังภายในโซนอ่านหนังสือเพื่อรักษาความสงบให้กับผู้ใช้บริการท่านอื่น

• แนะนำให้เดินเชื่อมต่อไปยังพิพิธภัณฑ์จวนผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนม (หลังเก่า) ซึ่งอยู่ใกล้กันเพื่อให้ได้บรรยากาศการเที่ยวชมเมืองเก่าที่ครบถ้วนและสมบูรณ์แบบ

• ลองมองหาจุดถ่ายภาพบริเวณมุมเสาด้านข้างอาคารซึ่งจะเห็นแนวยาวของหน้าต่างโค้งและปูนปั้นที่เรียงตัวกันอย่างสวยงาม ถือเป็นมุมยอดฮิตสำหรับสายสถาปัตยกรรม

• ตรวจสอบวันเวลาเปิดปิดให้แน่ใจก่อนเดินทางเนื่องจากหอสมุดปิดทำการทุกวันอาทิตย์ วันจันทร์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์

ค่าเข้าชม:

• ฟรี (ไม่มีค่าธรรมเนียมสำหรับประชาชนทั่วไปและนักท่องเที่ยว)

เวลาเปิดปิดทำการ:

• วันอังคาร – วันเสาร์: 09.00 – 17.00 น.

• ปิดทำการ: วันอาทิตย์, วันจันทร์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์